Recensie

Wie laat zich upgraden tot god?

Apples ronde tempel in Cupertino, de hoogmis-achtige sfeer tijdens een presentatie van Google of Facebook: technologie heeft vaak een religieus tintje. Dat geldt zeker voor de Tegenlicht-aflevering die de VPRO deze zondag uitzendt. Twee denkers buigen zich over de vraag hoe menselijk we nog zijn als onze wereld door technologie gedomineerd wordt. Worden we slaven of goden?

Nanotechnologie, biogenetica, robotica, virtual reality en kunstmatige intelligentie worden in één zin bij elkaar geveegd, gelardeerd met tussenshots van Japanse robots, fragmenten uit science fictionfilms en close-ups van beeldschermen.

Het zijn magische ingrediënten voor een toekomst waarin, volgens de twee sprekers, computers het beter weten dan wijzelf, robots niet van echt te onderscheiden zijn en mensen hun lichamen aansluiten op computernetwerken. Zo upgraden we onszelf tot goddelijke wezens: digitaal dus onsterfelijk, nieuw leven scheppend in de vorm van kunstmatige intelligentie.

Twitter avatar VPROTegenlicht VPRO Tegenlicht ‘We creëren op dit moment nieuwe goden’, @harari_yuval in ‘Mensen, goden en technologie’. #Tegenlicht https://t.co/J5QKxcOVQj

De Israëlische historicus Yuval Noah Harari werpt de term dataïsme op: als je maar genoeg data hebt over iemand ken je diegene beter dan hem- of haarzelf. Volgens Harari is dat Google. Google als orakel, dat druist in tegen de menselijke neiging eigen beslissingen te nemen. „Straks vragen we Google wie we moeten trouwen, welke baan we moeten nemen.”

Zelfs de kunst verandert: Hamlet worstelt niet meer met ‘to be or not to be’ maar gooit er een zoekopdracht uit

En wat doen we met onze tijd als de computer het toch altijd beter weet? Spelletjes spelen in virtual reality, zegt Harari. Daarmee is de cirkel rond: traditionele religie is ook een game: volg de regels, scoor genoeg punten om door te gaan naar het volgende level – de hemel.

De Amerikaanse schrijver/futurist Kevin Kelly voorspelt een holistisch, superplanetair wereldbrein, waarin alles met elkaar verbonden is – een brein dat unieke ideeën voorbrengt. „Waarschijnlijk heeft Het nu al gedachten, we kunnen Het alleen nog niet zien of begrijpen.”

Door menselijke eigenschappen (intelligentie, leven) toe te kennen aan technologische ontwikkelingen krijgen die al snel een goddelijk tintje – net zoals religies hun goden een menselijk gezicht geven. Kelly klinkt als profeet: geloof in almachtige technologie is de nieuwe religie.