Partijlid word je niet zomaar meer onder Xi

Congres Communistische Partij

Xi Jinping liet zich door de partij tot hetzelfde niveau verheffen als Mao Zedong en Deng Xiaoping. Maar echt stabiel is de partij nog niet.

Afgevaardigden op het congres met een boek van de partij (links). Ook militairen namen deel aan het congres in de Grote Hal van het Volk in Beijing (rechts). Foto’s AFP

Alle handen gaan omhoog als dinsdag gestemd wordt over het verslag van het 19de Partijcongres. In de Grote Hal van het Volk is geen enkele wanklank te horen als Xi Jinping wordt verheven tot hetzelfde niveau als Mao en Deng. De partijconstitutie, waarin Xi’s nieuwe positie verankerd wordt, „geeft uitdrukking aan onze succesvolle ervaring met partijopbouw van de afgelopen jaren”, zegt Xi even later zelf.

Tijdens het Partijcongres in Beijing twijfelt niemand aan het leiderschap van de Communistische Partij. Elders is er soms ongemak onder leden. Zo zegt meneer Li, ongeschoold beveiliger, „in de war” te zijn. „We waren een socialistisch land, het lijkt nu dat de politiek vooral de bourgeoisie ten goede komt. Dit lijkt op kapitalisme.”

De partij telt bijna 90 miljoen leden – ruim 6,5 procent van de bevolking. Maar negen van de tien leden hebben geen politieke invloed. Ze moeten machteloos toezien hoe rijke zakenlieden zoals Wang Jianlin (Wanda Groep) en Ren Zhenfei (Huawei) hun belangen bespreken met de partijtop.

Lees ook deze analyse van Xi’s toespraak tijdens het partijcongres: Xi wil van China het belangrijkste land ter wereld maken

Oren en ogen van de partij

Meneer Li ziet zijn verwarring als „een uitdaging”, maar volgens een onderzoek door het Mercator Institute for China Studies (Mercator) uit Berlijn voelen veel andere leden zich daarom minder betrokken bij de partij. Die passiviteit wil president Xi aanpakken. De partij wil meer partijorganisaties opzetten binnen private en buitenlandse bedrijven. Zulke organisaties, waar er de afgelopen tien jaar al 1,8 miljoen van bijkwamen, zijn in meer of mindere mate, de oren en ogen van de partij.

Volgens Qi Yu, van de organisatie-afdeling van het Centraal Comité van de partij, reageren bedrijven daar louter positief op. Hij antwoordde laconiek op een vraag daarover tijdens een bijeenkomst in het kader van het congres. „Partijorganisaties zorgen voor bovengemiddelde medewerkers.”

Uit Xi’s toespraken aan het begin en eind van het congres, klonk een soort wederkerigheid. De partij wordt streng geleid door het leiderschap, maar leunt tegelijkertijd op het enorme ledenbestand.

Toen Xi Jinping vijf jaar geleden aan de macht kwam, wilde hij zichzelf verzekeren van een stevige machtsbasis. Na het schandaal in Chongqing, waar een rivaliserende factie onder leiding van Bo Xilai was ontstaan, was het zaak om de partij niet zomaar te laten uitdijen, maar ook een kwaliteitsimpuls te geven.

Security personnel stand on guard on Tiananmen Square before the closing ceremony of China’s 19th Party Congress at the Great Hall of the People in Beijing, Tuesday, Oct. 24, 2017. The ruling Communist Party on Tuesday formally lifted Xi Jinping’s status to China’s most powerful ruler in decades, setting the stage for the authoritarian leader to tighten his grip over the country while pursuing an increasingly muscular foreign policy and military expansion. (AP Photo/Mark Schiefelbein)
A Chinese minority delegate wearing traditional costume leaves after the closing of the 19th Communist Party Congress outside the Great Hall of the People in Beijing on October 24, 2017.
Chinese President Xi Jinping’s name was added to the Communist Party’s constitution at a defining congress, elevating him alongside Chairman Mao to the pantheon of the country’s founding giants. / AFP PHOTO / WANG ZHAO
A general view shows delegates attending the closing of the 19th Communist Party Congress at the Great Hall of the People in Beijing on October 24, 2017.
Chinese President Xi Jinping’s name was added to the Communist Party’s constitution at a defining congress, elevating him alongside Chairman Mao to the pantheon of the country’s founding giants. / AFP PHOTO / NICOLAS ASFOURI
Foto’s Mark Schiefelbein/AP, Wang Zhao/AFP, Nicholas Asfouri/AFP

Studie van het marxisme

Partijlid word je sindsdien niet zomaar. In 2016 vroegen 20 miljoen mensen het lidmaatschap aan, maar slechts 1,91 miljoen Chinezen werden daadwerkelijk lid. De procedure om lid te mogen worden, kost maanden van onder meer studie van marxistische theorieën, interviews en antecedentenonderzoek.

Het partijlidmaatschap is in zekere zin een spiegel van de economische ontwikkeling. Zo nam het aandeel boeren en arbeiders af van 43,7 procent (2005) tot 36,9 procent (2016) terwijl er steeds meer leden bijkomen met een academische graad – hun aandeel in het ledenbestand steeg van 29 naar 45,9 procent.

Daar schuilt een gevaar in. Sommige hogeropgeleide leden zouden vinden dat de marxistische ideologie „haar monopolie is verloren”. Die leden voelen zich meer aangetrokken tot de ideeën van bijvoorbeeld de vrije markt en democratie. „Ze zetten vraagtekens bij de „officiële ideologie”, stellen de onderzoekers.

Deze opvatting voedt het schrikbeeld van veel oudere leden: de val van de Sovjet-Unie zou mede zijn veroorzaakt doordat steeds meer jonge studenten en academici lid werden van de Communistische Partij.

De maatregelen die president Xi nam, zijn tijdelijk effectief geweest, maar op de lange termijn is de partij minder stabiel dan die lijkt. Volgens de onderzoekers van het Mercator Instituut kan de aangescherpte partijdiscipline het gat tussen het leiderschap en de brede basis niet dichten. „Als het op belangrijke beslissingen aankomt, zijn Xi Jinping en zijn collega’s afhankelijk van de partijhiërarchie, niet van grotere participatie van de partijbasis.”