NRC checkt: ‘Rode zon aan de hemel door stofdeeltjes uit Sahara’

Rode gloed

Dat schreef NU.nl op dinsdag 17 oktober.

Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

De aanleiding

Dinsdag 17 oktober scheen de hele dag een zwakke rode zon. Hierdoor had het daglicht een rare gloed. Diverse weer- en nieuwswebsites kwamen met een verklaring. NU.nl kopte: Rode zon aan de hemel door stofdeeltjes uit Sahara. Het zand was in de lucht boven Nederland terechtgekomen doordat het meegenomen was door de storm Ophelia die langs de Afrikaanse kust omhoog bewoog. We checken hier of het Saharazand de rode zon veroorzaakte.

Waar is het op gebaseerd?

De zanddeeltjes die door de storm meegenomen waren, hingen op een hoogte van één tot drie kilometer. „De zon verkleurt door de stofdeeltjes, doordat de lichtere kleuren van het licht worden tegengehouden door het stof, terwijl de dominante kleuren zoals rood wel doorkomen”, schrijft NU.nl. Maar er hing niet alleen zand in de lucht. De storm had ook rook van de bosbranden in Spanje en Portugal meegenomen, schreven NU.nl en andere bronnen. Waren het misschien niet de stofdeeltjes uit de Sahara, maar die rookdeeltjes die de zon rood kleurden?

En, klopt het?

Deeltjes in de lucht veranderen de manier waarop wij het zonlicht zien. Hoe ze dat doen, hangt af van hun grootte. De minuscule luchtmoleculen zijn bijvoorbeeld kleiner dan de golflengte van licht. Daardoor verstrooien ze blauw licht, dat een korte golflengte heeft, meer dan de andere kleuren licht. Hierdoor ziet de lucht er blauw uit. Waterdruppels, waar wolken uit bestaan, zijn veel groter dan de golflengte van licht en verstrooien alle kleuren zonlicht. Daardoor zijn wolken wit. Sluierbewolking kan daarom niet voor een rode zon zorgen. De waterdruppels kaatsen namelijk niet alleen het rode, maar al het licht naar voren.

Stof uit de Sahara en rook van de bosbranden zitten qua formaat een beetje tussen luchtmoleculen en waterdruppels in; rookdeeltjes zijn ongeveer net zo groot als de golflengte van licht en zand is net iets groter. Deeltjes van die grootte verstrooien, vergelijkbaar met luchtmoleculen, licht met een korte golflengte en laten licht met een lange golflengte (rood) door. Dat is de reden dat sigarettenrook blauw lijkt, het blauw licht wordt in alle richtingen weerkaatst. Hoog in de lucht zorgen deeltjes van dat formaat ervoor dat het meeste zonlicht zijwaarts verstrooid wordt en dat alleen het rode licht de aarde bereikt.

Terug naar 17 oktober. Zat er vooral rook in de lucht of toch zand? De lucht die maandag de 16de boven Nederland hing, kwam rechtstreeks uit de Sahara en bevatte dus zand, vertelt Martin de Graaf van het KNMI. Maar maandag was er nog niets bijzonders te zien. Alleen Saharazand geeft de zon dus geen rode gloed.

De lucht van dinsdag kwam uit de richting van Portugal en Spanje, maar was daarvoor ook in de buurt van de Sahara geweest. Dinsdag bevatte de lucht daardoor vooral veel rook van de bosbranden en mogelijk nog wat zand. Het was dus vooral de rook die de zon rood deed kleuren. „Ik denk dat vooral de grote hoeveelheid deeltjes die dag de doorslag gaf voor de rode zon”, voegt De Graaf daar aan toe.

Conclusie

De zon kleurde dinsdag 17 oktober rood omdat er deeltjes in de lucht zaten die alleen het rode licht doorlieten. Het lijkt erop dat verreweg de meeste van die deeltjes afkomstig waren van bosbranden in Spanje en Portugal. Maar waarschijnlijk hingen er ook wat stofdeeltjes uit de Sahara in de lucht. Het was dus een combinatie van veel rook en een beetje Saharazand. Daarom beoordelen we de stelling als grotendeels onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt