‘Groep ouderen die intensieve zorg krijgt is maar 4 procent’

Dat zei Hedy d’Ancona in een interview in NRC van zaterdag 6 oktober.

De aanleiding

Oud-politica Hedy d’Ancona is een van Nederlands bekendste feministen. In de jaren zestig richtte ze maandblad Opzij op, waarvan ze vervolgens jaren hoofdredacteur was. Nu ze ouder is, probeert ze de positie van ouderen te verbeteren. In NRC van 6 oktober zegt ze in een interview dat het beeld van ouderen sterk vertekend wordt. „Je hoort voortdurend over ‘de zorg voor ouderen’. Maar de groep ouderen die echt intensieve zorg behoeft, beslaat maar 4 procent van alle ouderen.”

Waar is het op gebaseerd?

Desgevraagd laat d’Ancona weten dat ze met ‘echt intensieve zorg’ bedoelt de zorg die ouderen krijgen in verpleeghuizen. De huidige criteria voor een verpleeghuis-indicatie zijn onder het vorige kabinet flink aangescherpt. „Volgens mij is dat ingegeven door ordinaire bezuinigingsdrift”, schrijft d’Ancona. „De Kamer heeft staatssecretaris Van Rijn daar in staat van hyperventilatie toe aangezet.” Er is veel publiciteit rond de verpleeghuizen en de slechte omstandigheden waarin ouderen zouden leven. Daardoor raakt uit beeld dat verreweg de meeste ouderen géén intensieve zorg nodig hebben.

En, klopt het?

De vraag is wat je onder intensieve zorg verstaat. Dat kun je beperken tot de ouderen die zulke intensieve zorg nodig hebben dat ze in een verpleeghuis zitten, of in een verzorgingshuis. Het onderscheid tussen die twee is steeds minder goed te maken, zegt onderzoekster Debbie Verbeek-Ouddijk. Zij is bij het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) mede-auteur van het recente rapport Ouderen in Verpleeghuizen en Verzorgingshuizen, waaruit blijkt dat veel ouderen tevreden zijn met de zorg die ze in de tehuizen krijgen. Voor dat rapport gebruikte ze onder meer cijfers van het CBS. Volgens het CBS waren er in 2016 3,1 miljoen Nederlanders boven de 65 jaar. Van hen wonen er 112.000 langdurig in een verpleeg- of verzorgingshuis. Dat is 3,6 procent van de Nederlanders ouder dan 65 jaar. De gemiddelde leeftijd in de verpleeg- en verzorgingshuizen is 85 jaar.

Om in een verpleeg- of verzorgingstehuis te worden opgenomen op grond van de Wet langdurige zorg (Wlz) heb je een indicatie nodig. Er hebben meer ouderen een indicatie voor verpleeg- of verzorgingshuiszorg dan de 112.000 die daadwerkelijk in deze tehuizen wonen. 4,9 procent van 65-plussers heeft een Wlz-indicatie voor verpleging en verzorging, zegt een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid. Hoe is het verschil van 1,3 procent te verklaren? Een deel van de ouderen met een indicatie ontvangt de zorg thuis. Tot slot zijn er ook mensen die zorg via een PGB inkopen.

Er zijn andere wetten die zorg voor ouderen regelen. „Wanneer er wordt gesproken over intensieve zorg, zou je kunnen denken aan wijkverpleging”, zegt Koen Venekamp, woordvoerder Zorgverzekeraars Nederland. Wijkverpleging helpt ouderen bij verzorging (bijvoorbeeld douchen) en verpleging (bijvoorbeeld wondverzorging).

Ook de gemeente is gedeeltelijk verantwoordelijk voor de zorg aan thuiswonende ouderen onder de Wmo. De vraag is natuurlijk of dat ‘echt intensieve zorg’ is – het is in ieder geval geen medische zorg. Volgens hoogleraar ouderenzorg Katrien Luijkx aan de universiteit Tilburg is er niet een vaststaande definitie van ‘intensieve zorg’. Tot slot zijn er natuurlijk ook ouderen die mantelzorg krijgen. Daar zijn geen exacte cijfers van. In een SCP-rapport uit 2012, Informele zorg in Nederland staat dat 120.000 mensen uitsluitend zogeheten informele zorg krijgen, maar het is niet duidelijk wat de leeftijd van die mensen is. Als ze allemaal 65-plus zouden zijn, zou 3,8 procent van de ouderen mantelzorg ontvangen.

Conclusie

In de verpleeg- en verzorgingstehuizen wordt intensieve 24-uurs zorg geleverd. 4,6 procent van de Nederlanders boven de 65 jaar heeft een indicatie voor zulke zorg, 3,6 procent woont daadwerkelijk in een tehuis. Van de overige 1,3 procent ontvangt een deel de zorg aan huis of via een PGB. Naast deze Wlz-zorg ontvangen aanzienlijke aantallen ouderen zorg van mantelzorgers, wijkverplegers en Wmo-aanbieders. Er is echter geen vaststaande definitie van ‘intensieve ouderenzorg’, en de keus van d’Ancona om alleen de verpleeg- en verzorgingshuiszorg als ‘echt intensief’ aan te duiden is niet onlogisch; het gaat in die gevallen om ouderen die 24 uur per dag zorg nodig hebben. We beoordelen de stelling daarom als grotendeels waar.

Elsje Jorritsma

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt