Exit voor de robotliefhebber van Ankara

zuivering van de AKP

Wekenlang weerstond de kleurrijke burgemeester van de Turkse hoofdstad president Erdogan. Nu moet ook hij opstappen.

Enkele van de creaties die burgemeester Melih Gökçek van Ankara voor zijn pretpark liet vervaardigen. Foto’s Twitter

De zuivering in Turkije heeft nu ook de regerende AK-partij zelf bereikt. Maandag kondigde de machtige en omstreden burgemeester van Ankara aan dat hij aftreedt. Erdogan wil de partij ontdoen van lokale politici die zijn succes in de weg staan – en hooggeplaatste leden worden niet gespaard.

Melih Gökçek is in korte tijd de vijfde burgemeester van de AKP die zijn functie neerlegt onder druk van president Erdogan.

Erdogan nam een risico door het tegen Gökçek op te nemen. Hij is een van de machtigste politici van Turkije, en overleefde alle machtswisselingen in de afgelopen decennia. Hij was burgemeester van Ankara sinds 1994, hetzelfde jaar dat Erdogan burgemeester van Istanbul werd, en hij won vijf verkiezingen. Hij begon zijn politieke carrière bij de neo-liberale Moederlandpartij, stapte over naar de moslim-fundamentalistische Welvaartspartij, om uiteindelijk te kiezen voor de AKP nadat die aan de macht was gekomen.

Fervent twitteraar

Gökçek is een fervent twitteraar, die bekend staat om zijn complottheorieën. Hij was een van de eerste Turkse politici die beweerde dat de CIA de couppoging had gesteund. Aardbevingen in Turkije waren het werk van de Gülenbeweging, die op die manier een economische crisis wilde veroorzaken. Hij suggereerde dat Gülen „geesten” inzet om zijn volgelingen te controleren.

Hij gebruikt Twitter ook om tegenstanders aan te vallen. Tijdens de Gezi-protesten in 2013 in Istanbul haalde hij uit naar de betogers, die volgens hem werden aangestuurd door buitenlandse machten. Ook journalisten moesten het ontgelden. Hij zei dat een BBC-verslaggever een „Engelse agent” was. Hij heeft honderden rechtszaken aangespannen tegen mensen die hem bekritiseren. Gökçek heeft tijdens zijn bewind veel bedrijven opgezet, die volgens critici profiteren van overheidscontracten.

Erdogans besluit om achter Gökçek en andere burgemeesters aan te gaan, volgt op zijn nipte zege bij het referendum in april over het presidentieel systeem. In zeventien van de dertig grootste steden, waaronder Istanbul en Ankara, stemde een meerderheid tegen. Erdogan vreest een herhaling in 2019. Daarom moet de AKP grondig op de schop, want de partij vertoont volgens hem tekenen van „metaalmoeheid”.

Kadir Topbas, burgemeester van Istanbul, was de eerste die aftrad. Daarna gonsde het van de geruchten dat ook Gökçek op de schopstoel zat. Erdogan zou twee keer getwijfeld hebben om hem te kandideren. Er verschenen negatieve verhalen over hem in de regeringsgezinde pers.

Riskante zet

Volgens de grondwet heeft Erdogan niet de bevoegdheid om burgemeesters uit hun ambt te zetten, aangezien ze direct verkozen zijn. Maar onder de noodtoestand die na de mislukte coup is uitgeroepen, kan Erdogan per decreet regeren. Tientallen burgemeesters van de pro-Koerdische HDP in het zuidoosten zijn vervangen door toezichthouders van de overheid. De meesten worden vervolgd wegens terrorisme.

Erdogan dreigde dat een weigering om af te treden „zware” consequenties zou hebben. Maar Gökçek gaf wekenlang geen krimp. Het was een riskante zet, die zou kunnen leiden tot gedwongen ontslag of arrestatie.

Hij kan in verband worden gebracht met de Gülenbeweging. De belangrijkste Gülenschool in Ankara is naar zijn vrouw vernoemd. Zijn zoon Osman, directeur van de zender Beyaz TV, studeerde aan een Gülenuniversiteit.

In Ankara zal Gökçek vooral in de herinnering voortleven door de bizarre standbeelden van robots en dinosaurussen die hij liet neerzetten. Ze waren bedoeld om zijn pretpark Ankapark te promoten. Een groep architecten probeerden hem tevergeefs aan te klagen wegens verspilling van publiek geld. „Mijn robots hebben meer hersenen dan jullie bij elkaar”, reageerde hij.