Commentaar

De spoken van de Nijvelse bende dienen verjaagd

De bekentenis door een rijkswachter, twee weken voor zijn dood, van deelname aan de Bende van Nijvel zorgt in België voor een begrijpelijke schok. Er waren al vaker bekentenissen van ‘bendeleden’, waarvan de onderzoeken echter op niets uitliepen. Dit spoor lijkt echter concreet; het berust ook op meer dan alleen woorden. Er is bijvoorbeeld een frappante gelijkenis met compositietekeningen van destijds. De persoon in kwestie, Chris B., heeft aantoonbaar geen alibi voor de tijdstippen van de overvallen en mogelijk een motief. Dit zou zomaar waar kunnen zijn.

Het bevestigt bovendien een ander belangrijk vermoeden, namelijk naar de achtergrond van de supermarktovervallen begin jaren 80. Dit zou geen ‘gewoon’ banditisme zijn geweest, maar politiek gemotiveerde aanslagen die op enigerlei wijze aangestuurd zouden zijn vanuit het Belgische staatsapparaat.

Deze man, nu herkend als de gezochte ‘Reus’ was in de jaren 80 lid van de Rijkswacht, in het bijzonder van de Groep Diane, de eerste bijzondere bijstandseenheid voor vuurgevaarlijke situaties in België, zoals die overal in Europa na de terreuraanslagen in München werden opgericht. Dat past bij de aanname dat de aanslagen bedoeld waren om België maatschappelijk zo te destabiliseren dat de orde niet anders kon worden hersteld dan door het leger, waarvan de Rijkswacht destijds onderdeel was.

Deze bekentenis is dus van nationaal Belgisch belang – het werpt mogelijk een kiertje licht op een politiek duister verleden. De Bende van Nijvel als provocatie van een uit te roepen noodtoestand, waar politieke krachten hun voordeel mee wilden doen. Het land werd destijds geteisterd door bomaanslagen van de linkse Cellules Communistes Combattantes, er kwamen aanslagen op politie-officieren voor, politiek was België een theater van serieel vallende kabinetten en opkomend federalisme. Tussen 1974 en 1988 versleet het land veertien regeringen. De Bende van Nijvel figureert in het publieke geheugen als een nooit gesloten wond, een knagend vermoeden dat er destijds, en misschien nog altijd, ‘iets’ heel erg mis was. Maar wat, dat weet niemand echt. Mogelijk kan het zich opnieuw voordoen.

Onderzoekscommissies beten er hun tanden op stuk. De justitiële afhandeling werd omgeven door wantrouwen – het onderzoek door elkaar fel beconcurrerende politiediensten liep uit op een fiasco. Theorieën waren er te over – over betrokkenheid van extreem-rechtse Front de la Jeunesse dat binnen de Rijkswacht een Group G zou hebben gehad. Met de G van gendarme. De bende beschikte over gestolen mitrailleurs uit rijkswachtkazernes, gebruikte militaire overvaltechnieken, maakte nauwelijks buit maar schoot vooral veel burgers dood en trad zó brutaal op dat paniek zaaien hoofddoel leek.

Maar waarom eigenlijk? Oud minister van Binnenlandse Zaken Louis Tobback zei gisteren tegen de VRT dat de onthulling hem niet verbaasde, maar wel boos maakte. „Hoe ver dat nu gaat en hoe hoog dat dat zat, laat nu eindelijk justitie een keer te goei haar werk doen.” Dat lijkt inderdaad geboden. Spoken uit het verleden dienen onthuld, bestraft en dus verjaagd te worden.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.