Column

Honger naar een boek

Ellen

Laten we het eens hebben over honger. Afgelopen zaterdag startte er een serie in de Volkskrant, over de toekomst van het boek. De eerste aflevering betrof een groot interview met Wiet de Bruijn, algemeen directeur van boekenconcern VBK. Hem werd onder meer gevraagd hoe hij het boek anno 2017 aan de man wilde brengen, en zijn antwoord klonk plausibel: door meer van de lezer te weten te komen. Dat wil hij mede bereiken via het vergaren van data: door op basis van algoritmen te voorspellen wat voor behoeftes er leven bij de consument. Dan gaat er bij mij een aantal alarmbellen af.

Leesvoorkeuren voorspellen met behulp van data wordt al door diverse onlineboekenaanbieders gedaan. Bij ieder boek krijg je meteen vergelijkbare titels aanbevolen, gebaseerd op je eerdere klik- en koopgdrag. Op het eerste oog zou je zeggen dat het inzetten van dit soort algoritmen de lezer helpt, want zo kun je nieuw werk ontdekken. Het nadeel is alleen dat je zo in hetzelfde type boeken blijft hangen (want gebaseerd op al bestaande voorkeuren). Het gaat hier niet om het achterhalen van behoeftes, maar van gewoontes.

Ik heb altijd van lezen gehouden, juist omdat het ene boek het andere niet is, en daardoor prikkelt. In het Volkskrantinterview zegt De Bruijn dat hij lezen belangrijk vindt, omdat het je verrijkt. Dat is dus precies de reden waarom je wat je uitgeeft, niet zou moeten laten bepalen door algoritmen. Zo krijg je eenheidsworsten. Als je je als uitgever laat leiden door data en verkoopcijfers, zal je uiteindelijk een minder divers palet aan de lezer aanbieden, want je maakt mij niet wijs dat het concern zijn winst zal willen steken in het uitgeven van teksten die misschien gedurfder zijn, maar waarvan de verkoop op basis van data niet kan worden gegarandeerd.

In het interview complimenteert De Bruijn zichzelf, omdat hij durft toe te geven geen flauw idee te hebben hoe het nou verder moet met een van de bedrijven die onder hem vallen, de literaire uitgeverij Atlas Contact: „Om het niet te weten moet je lef hebben”, zegt hij. Precies. En daarom moet je het aandurven om je uitgeefbeleid níét te baseren op algoritmen.

Dat De Bruijn zich wil inzetten voor het boek staat buiten kijf, maar dan ook voor het boek als winstobject. Op de manier hoe hij dat wil doen, worden de belangen van de lezer niet gediend. Je moet als uitgever, door een gevarieerd fonds, de lezer nooit helemaal bevredigen, hem altijd honger laten hebben naar meer. Een behoefte is iets anders dan een gewoonte. Misschien dat De Bruijn ooit het lef zal hebben dat in te zien. En hopelijk heeft de lezer dan nog trek in een boek.