Hoe diep gaat de liefde van Rutte III voor de regiopers?

Mediabeleid

Het nieuwe kabinet lijkt regionale media een warm hart toe te dragen. Vijf punten uit het regeerakkoord geanalyseerd.

Protest van bewoners tegen de winning van schaliegas in Boxtel (links) en Marknesse in 2013. Voor de regionale zenders Omroep Brabant en Omroep Flevoland is schaliegas al jaren een belangrijk nieuwsthema. Foto’s Flip Franssen en Herman Engbers

Als het nieuwe kabinet donderdag aantreedt, zal er zucht van verlichting door Hilversum gaan. Voor het eerst sinds 2014 hoeven de publieke omroepen niet te bezuinigen. En niemand hoeft meer te fuseren, zichzelf op te heffen, of nog meer lichte programma’s te schrappen.

Sterker, het nieuwe kabinet lijkt de publieke omroep aan de borst te drukken. Niet alleen de landelijke, maar zeker ook de regionale en lokale publieke zenders. Zo lijkt Rutte III de kritiek op vorige kabinetten te pareren dat Den Haag alleen naar Hilversum keek en geen oog had voor de rest van de media in Nederland.

Maar wat zullen de provinciale en lokale media de komende kabinetsperiode werkelijk merken van de liefde van Rutte III? Krijgen de kijkers en de lezers meer regionaal nieuws? Een analyse van vijf punten uit het beleid van aankomend mediaminister Arie Slob (ChristenUnie).

Bezuinigingen omroep

Het toekomstige kabinet legt de publieke omroep geen nieuwe besparingen op. De landelijke omroep niet, de regionale niet, de lokale niet.

Na de forse bezuinigingen en de aanhoudende kritiek van Rutte I en II, stelt het nieuwe regeerakkoord kort maar krachtig: „Een stevige publieke omroep op alle schaalniveaus is niet langer vanzelfsprekend, maar wel nodig vanwege het veranderende medialandschap. Daar willen we aan bijdragen in de komende jaren.”

Waardering voor de publieke omroep, dat werd de laatste jaren wel gemist bij het kabinet, zegt Tweede Kamerlid Harry van der Molen (CDA). Is dit de heilzame invloed van CDA en ChristenUnie, van oudsher fans van de publieke omroep? Van der Molen: „CDA en ChristenUnie hebben altijd een heilzame invloed. Maar inderdaad, de VVD wilde liever bezuinigen.” Kamerlid Jan Paternotte (D66): „De publieke omroep moet online veel sterker worden, dus we moeten de ruimte geven om daarin te investeren.”

Net als het openbaar bestuur kent de publieke omroep in Nederland een nationaal, provinciaal en gemeentelijk niveau. Goed nieuws van Rutte III dus voor de dertien regionale omroepen die in de vorige kabinetsperiode werden geconfronteerd met bezuinigingen en een wettelijk afgedwongen samenwerking in de Regionale Publieke Omroep (RPO).

Het vorige kabinet gaf de regiozenders sinds dit jaar 17 miljoen euro minder (op een budget van 143,5 miljoen). De reorganisaties die volgden kostten meer dan 150 van de 1.400 omroepmedewerkers hun baan. Van der Molen: „De regionale zenders staan op de tv achterin geparkeerd. Terwijl de helft van Nederland wekelijks naar de regionale zenders kijkt.

Onderzoeksjournalistiek

Nog een concreet voornemen van Rutte III: meer geld voor onderzoeksjournalistiek. Maar hoe dat wordt verdeeld en of de regiopers erin meedeelt is onduidelijk.

Het kabinet reserveert 5 miljoen per jaar voor journalistiek onderzoek. Belangrijk, omdat rijkstaken zoals jeugdzorg zijn overgeheveld naar de gemeente. „Dat zijn grote projecten”, zei Tweede Kamerlid Peter Kwint (SP) vorige week in NRC. „Het is prettig als daar een journalist zou meekijken.”

Maar 5 miljoen extra, is dat veel? Hoeveel Nederlandse nieuwsmedia jaarlijks besteden aan onderzoek is onduidelijk: grote, landelijke media als NRC hebben eigen onderzoeksredacties, kleinere media kunnen soms ternauwernood één journalist enige tijd vrijmaken voor onderzoek. Zo iemand is bijvoorbeeld Sjors van Beek bij regiokrant De Limburger. Hij won dit voorjaar de belangrijke journalistieke prijs de Tegel, voor zijn onderzoek naar misstanden bij een groot transportbedrijf in de provincie. Of De Limburger, onderdeel van NRC-uitgever Mediahuis, aanspraak kan maken op het extra geld is nog niet bekend. In het debat dat volgde op de publicatie van het regeerakkoord gaan stemmen op om het onderzoeksgeld niet aan grote uitgevers te geven, maar aan kleinere media of journalistieke start-ups.

Regionale vensters

Misschien wel het meest zichtbare plan, voor tv-kijkers: nieuws van hun regionale omroepen op NPO 1 of 2. Hun zichtbaarheid moet worden versterkt door ‘vensters’ op de landelijke kanalen.

Nu al is na het NOS Journaal van 12.00 uur en 15.00 uur een bulletin van Bureau Regio (het samenwerkingsverband van regionale omroepen en de NOS) te zien. Dat moeten dertien regionale vensters worden. Kijkers in Friesland bijvoorbeeld zouden na het Journaal een blokje Omrop Fryslân krijgen: na een nieuwe raketlancering door Noord-Korea en de verkiezingen in Oostenrijk volgen dan bijvoorbeeld de begrotingsonderhandelingen in de gemeente Smallingerland en een bestuurscrisis op Ameland. Dat plan hebben de NPO en de regionale omroepen, sinds vorig jaar verenigd in de RPO, overigens al veel langer.

Regionale radio: marktaandeel

Vorig jaar kondigde de RPO een proef aan met vensters in Friesland, Zuid-Holland-Zuid (TV Rijnmond) en Gelderland. Dat zou per 1 januari 2018 moeten gebeuren, maar dat lijken ze niet te halen. In het regeerakkoord staat als deadline „de komende regeerperiode”. Dat wil zeggen: binnen vier jaar. Kamerlid Dilan Yesilgöz-Zegerius (VVD): „Het moet nu wel met een beetje tempo gebeuren.”

Een deadline is nodig, vindt ook Gerard Schuiteman van RPO: „Het duurt allemaal veel te lang. Al in 2012 hebben we beleid geformuleerd om meer samen te werken met de landelijke omroep; de regionale vensters stonden daar al in.” Hij vindt een proef helemaal niet nodig. „Het succes van regionaal nieuws op de landelijke publieke omroep – in het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen en Zweden – laat zien dat hier behoefte aan is. In Zweden trekt het regionale nieuwsblok zelfs meer kijkers dan het landelijke nieuws.”

De kosten lijken het grootste obstakel voor de samenwerking. Staatssecretaris Sander Dekker (Media, VVD) meldde vorig jaar dat de omroepen samen eenmalig 6 miljoen euro en structureel 1,5 miljoen euro per jaar zouden moeten betalen. „Maar daarvoor krijgt de landelijke publieke omroep wel een dagelijks nieuwsprogramma op een plek waarvoor nu ook gewoon budget is”, zegt Schuiteman.

Niet alleen de omroepen hebben hier een rol, ook de distributeurs moeten investeren. De regiovensters zouden Ziggo en KPN eenmalig 8 miljoen euro kosten, en 1 miljoen structureel per jaar.

NPO-baas Shula Rijxman zegt dat ze „al een tijdje in gesprek” is met de regionale omroepen. Ze wil er verder niet op ingaan, het enige wat ze erover wil zeggen is: „We moeten kijken of de regionale omroepen er wel rijker van worden, en de NPO niet armer.”

Paternotte (D66): „Je kunt een tijdelijke terugval in kijkcijfers verwachten, maar als het goed is, gaan de kijkers het daarna juist heel leuk vinden.”

Publiek-private samenwerking

Een principieel maar moeizaam punt: het nieuwe kabinet wil de regionale en lokale journalistiek ook versterken door meer publiek-private samenwerking toe te staan tussen media.

Mogen publiek gefinancierde media samenwerken met commerciële concurrenten? Of lekt dan belastinggeld naar derden?

De Mediawet kent het ‘dienstbaarheidsverbod’. Maar die beperking wil het kabinet versoepelen. Van der Molen: „Je moet steeds aparte constructies bedenken om het verbod op dienstbaarheid te omzeilen. Dat is wel een puzzel. Als de wet in de weg zit, moeten we kijken wat wij eraan kunnen doen.”

Eerdere experimenten – in West-Brabant tussen Omroep Brabant en dagblad BN/De Stem, en in Limburg en Twente – leert dat publiek-private samenwerking tussen publieke en commerciële media lastig is. Schuiteman (RPO): „Het komt niet van de grond omdat hun opdrachten toch anders zijn. Samenwerken met concurrenten is lastig.” De genoemde voorbeelden zijn alledrie ter ziele.

Streekomroepen

Er komt niet meer geld voor lokale omroepen die willen fuseren.

Rutte III prijst de pogingen van de 260 lokale omroepen in Nederland om professioneler te werken. Zij willen streekomroepen vormen, die de gemeentegrenzen overstijgen. In het regeerakkoord staat: „Omdat dit bijdraagt aan de professionalisering, beraadt het kabinet zich op de wijze van organisatie en financiering van de lokale omroepen.” Een schouderklopje voor de Nederlandse Lokale Publieke Omroep, maar nog lang niet de 30 miljoen euro extra per jaar die de NLPO van het kabinet wil.

Aanvulling 25 oktober: De publiek-private samenwerking tussen De Twentsche Courant Tubantia en regionale zender RTV Oost is in 2015 gestopt, maar de krant werkt nu wel samen met de lokale zender TV Enschede FM.