Recensie

Hellevaart door Rusland

Drama De Oekraïense regisseur Sergei Loznitsa graaft met A Gentle Creature met elke scène dieper in het trauma Rusland.

Net als het Russische Loveless van Andrej Zvjagintsev, dat momenteel succes heeft in de filmtheaters, is A Gentle Creature een nietsontziende analyse van de Russische ziel. Tegenover het ijzingwekkende realisme van Loveless plaatst de Oekraïense regisseur Sergei Loznitsa een meer metaforische hellevaart, ergens tussen Kafka en Dostojevski – aan wiens korte, ‘fantastische’ verhaal De zachtmoedige hij het basisgegeven van zijn reidans ontleende.

In een opeenvolgende serie ontmoetingen volgen we een vrouw die een pakketje met levensmiddelen en eerste levensbehoeften aan haar gedetineerde echtgenoot wil brengen. Vanaf haar aankomst in het naamloze gevangenisdorp weten we: dit wordt een roadmovie door de bureaucratie, een trieste satire op een systeem dat bestaat om zichzelf in stand te houden. Het is niet moeilijk te bedenken welk spook er nog altijd door deze minimaatschappij waart: zelfs van achteren is het standbeeld van Lenin te herkennen, midden op het stationsplein waar de vrouw in de taxi stapt naar het volgende loket.

Elke scène graaft dieper in het trauma Rusland, herhaalt het voorgaande, maar donkerder, diffuser. Bezopen partizanen in de trein die archaïsche soldatenliedjes zingen. De destructieve precisie waarmee gevangenisbewaarders de inhoud van de pakketjes controleren: alles wordt leeggegoten, doorgesneden, platgestampt. Of de dronken orgie van wellust en chagrijn in het enige logement in de wijde omtrek: een eindstation voor prostituees, en pooiers die hun eigen moeder zouden verkopen. Het is een onvergetelijke Danteske nachtmerrie.

Hoewel het gebruik van mobiele telefoons de film steeds terugtrekt naar het heden, wekt de film de indruk een teruggang in de tijd te zijn. Die impressie wordt versterkt door een plotselinge cirkelbeweging aan het einde van film: alsof in de onderste laag van de onderwereld niets dan eeuwigdurende wederkeer bestaat.

Loznitsa neemt met tweeëneenhalf uur speelduur zijn tijd. Dat is het enige minpunt van A Gentle Creature, al is het ook begrijpelijk: juist Loznitsa’s lang aangehouden camerabewegingen en droogkomische oneliners verbeelden de absurditeit van het Russische bestaan.