Gelijk loon voor Poolse arbeider? Nou, nee

Detachering

De EU maakt een einde aan oneerlijke loonconcurrentie, zeggen politici. Maar de manier waarop zij de nieuwe richtlijn presenteren is misleidend, meent een econoom.

Een speciale commissie gaat onderzoeken of buitenlanders die werken aan de A2-tunnel bij Maastricht worden uitgebuit. Foto LEX VAN LIESHOUT/ANP

Kunnen de Nederlandse loodgieter en bouwvakker inderdaad opgelucht ademhalen? Dat is wel hoe demissionair minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken, PvdA) een maandag in Luxemburg bereikt akkoord over ‘detachering’ uitlegt: als het einde van oneerlijke loonconcurrentie. Nu het principe van ‘gelijk loon voor gelijk werk’ in een nieuwe richtlijn wordt vastgelegd, is het voorbij met te goedkope Poolse loodgieters.

Lariekoek, zegt de aan denktank Bruegel verbonden econoom Zsolt Darvas. „Dit is een volstrekt verkeerde en misleidende voorstelling van zaken.” Al is het maar omdat ‘gelijk loon’ helemaal niet bestaat: wat iemand betaald krijgt, hangt af van talrijke factoren. Ervaring. Leeftijd. Sekse. „Je kunt hetzelfde werk doen als een ander, en toch minder betaald krijgen.”

Wat maandag is afgesproken, is dat gedetacheerde werkers na maximaal achttien maanden alsnog onder lokale cao’s komen te vallen, en recht hebben op dezelfde kerstbonus en dertiende maand als lokale collega’s. Dat ze ‘kaal’ evenveel gaan verdienen staat nergens.

De econoom Darvas denkt juist dat tijdelijke werknemers per saldo hetzelfde zullen blijven verdienen. Nu krijgen ze vaak meer dan het minimumloon. Darvas voorspelt dat werkgevers de verplicht uit te keren extra’s gaan ‘compenseren’ door weer op dat minimum te gaan zitten.

Victorie

De Franse president Emmanuel Macron, die ijvert voor ‘een Europa dat beschermt’, kraaide maandag eveneens victorie. Het aanscherpen van de detacheringsregels was een belangrijke verkiezingsbelofte, waarmee hij het Front National van Marine Le Pen wist af te schudden. Het nu bereikte „ambitieuze” akkoord betekent „meer bescherming, minder fraude”, twitterde Macron.

Maar ook dat ziet Darvas compleet anders. „Deze nieuwe richtlijn zal nauwelijks impact hebben.” Al is het maar omdat die begrenzing van achttien maanden nog steeds heel lang is. Gemiddeld is iemand in de EU 98 dagen gedetacheerd. De facto zal er dus weinig veranderen.

Volgens Darvas worden in dit dossier vaak een hoop zaken door elkaar gehaald. Mensen denken al snel dat Oost-Europeanen bij hen in de straat gedetacheerd zijn. Maar dat is bijna nooit zo. Veruit de meesten zijn reguliere arbeidsmigranten. Het verschil? Een reguliere arbeidsmigrant, die voor onbepaalde tijd komt wonen en werken, valt gewoon onder Nederlandse regels. Bij een gedetacheerde werker gelden de wetten van het land van herkomst, mits de contractduur beperkt is.

Als het gaat om de door Asscher aangehaalde loodgieters gaat het bijna nooit om gedetacheerde werkers, maar om Oost-Europeanen die in Nederland een bedrijf hebben en daarmee hard op prijs concurreren. Dat mag ook en dat zullen ze, zegt Darvas, gewoon blijven doen.

Over wie in Nederland gaat deze richtlijn dan wel? Over zo’n 90.000 gedetacheerde werknemers, van wie er volgens cijfers van de Europese Commissie 15 procent uit Polen komt (en het dubbele uit Duitsland). Een kleine groep mensen, kortom. In de hele EU zijn er naar schatting twee miljoen gedetacheerde werknemers, minder dan 1 procent van alle werkenden.

‘Strijd’

Maandag sprak Asscher van een „strijd voor een fatsoenlijke arbeidsmarkt en tegen oneerlijke concurrentie”, maar volgens Darvas is het „simpelweg niet mogelijk dat zo’n kleine groep enig effect heeft op de arbeidsmarkt”.

Dat een verwaarloosbaar fenomeen toch als probleem wordt ervaren, komt volgens Darvas doordat politici zeggen dat het dat is – en media dat overnemen. Detachering is het symbool geworden, en in zekere zin het synoniem, voor de negatieve bijeffecten van arbeidsmigratie en het vrije verkeer van personen. Die effecten zijn er zonder meer, maar ze hebben weinig met detachering te maken, en eerder met zwartwerken en uitbuiting van arbeidsmigranten - wat gewoon tegen alle regels is. Daarover ging het maandag maar heel zijdelings.

Volgens Darvas zouden Nederlandse bouwvakkers en loodgieters meer geholpen zijn met intensievere, misschien wel Europees aangestuurde arbeidsinspectie. Of met de invoering van een Europees sofinummer, waar nationale nummers aan gekoppeld zijn. Daarmee zou irreguliere arbeidsmigratie – „het echte probleem” – aanzienlijk kunnen worden teruggedrongen. Uit onderzoek blijkt dat het aantal zwartwerkers in Europese hogelonen-landen honderd keer hoger is dan het aantal gedetacheerde werkers uit lage lonenlanden.