Column

En wat als we gewoon ‘n verwend volkje zijn?

Zou het kunnen, ik werp het maar eens op, dat Nederlanders last hebben van verwendheid? Nu het kabinet later deze week op het bordes staat, komen we, vrees ik, weer terecht in het bekende moderne misverstand over onze democratie. De aanname dat mensen zich bij het uitbrengen van hun stem verbinden met één partij, zodat coalitiepartijen altijd wordt verweten dat ze beloften breken, terwijl oppositiepartijen een schoon geweten kunnen suggereren.

Probleem is alleen dat kiezers zich bij het uitbrengen van hun stem niet verbinden met een partij, zij verbinden zich met de uitslag: het gaat niet alleen om de eigen stem maar om ieders stem.

Dus in feite maken kiezers die klagen over gebroken beloften zich groter dan ze zijn, waardoor het bedrog dat zij claimen ook veel groter lijkt dan het is.

Een verschijnsel dat je breder kunt trekken. Om bij mijn eigen beroepsgroep te blijven: de twee verslaggevers die in 2016 journalist van het jaar werden met de televisiereeks Schuldig, kwamen vorige week met een manifest op De Correspondent voor beter beleid inzake mensen met schulden. Geen detail: veel burgers zitten muurvast door opeengestapelde leningen.

Het regeerakkoord, dat het probleem agendeert, maakte geen indruk op de verslaggevers, die ook de Nipkow-schijf wonnen. Dus dit kon zo niet, in de Volkskrant zeiden ze: „Als er echt niets verandert, voelt het onbevredigend.” Los van logische beroepsvragen – zijn verslaggevers voortaan verkapte politici? – frappeerde vooral hun, inderdaad, verwende houding me: nu wij prijzen hebben gewonnen moet de politiek wel handelen.

Jezelf zo groot wanen dat je niet meer inschikt en alleen nog anderen veroordeelt: dat is nu normaal. Eind vorige week kwam een onderzoek onder woordvoerders uit, u weet wel, het soort functionarissen dat Ferdinand Grapperhaus ontbeerde toen hij nog geen minister van Justitie en Veiligheid was.

De meeste woordvoerders blijken nog te werken met persberichten – alsof de fax nog bestaat. Maar vooral hebben zij een bijzondere relatie met de werkelijkheid. Een meerderheid denkt dat „feiten er steeds minder toedoen voor journalisten”. Zelf plaatsen zij De Telegraaf in de top-drie van „belangrijkste media”, terwijl ze die krant de laagste betrouwbaarheid toekennen: blijkbaar vinden woordvoerders ook zelf feiten niet zo belangrijk meer.

Het past uitstekend bij de houding die zovelen tegenover de politiek en het nieuwe kabinet aannemen: graag uitroepen dat er weer niets van deugt, ook als duidelijk is dat ze het er zelf amper beter vanaf zouden brengen.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus.