Tata hoopt op ‘Oranje-gevoel’ bij nieuw kabinet

Overnames

Het kabinet wil vitale sectoren beschermen tegen ongewenste buitenlandse overnames. Maakt Tata in IJmuiden (voorheen Hoogovens) een kans?

In 2014 hielden zo’n duizend werknemers van Tata Steel een protestmars in IJmuiden. Foto ANP

Geeft de sombere toekomst van Tata Steel in IJmuiden, het vroegere Koninklijke Hoogovens, het nieuwe kabinet genoeg ‘Oranje-gevoel’ om in te grijpen? Het is de vraag die zich opdringt nu het kabinet-Rutte III concrete maatregelen belooft om vitale sectoren in de Nederlandse economie te beschermen tegen ongewenste buitenlandse overnames.

Rutte II heeft de afgelopen maanden intensief met Tata Steel Nederland samengewerkt, schreef demissionair minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) twee weken geleden aan de Tweede Kamer. De bemoeienis heeft ervoor gezorgd „dat deze belangrijke werkgever en industrie voor Nederland behouden blijft”. Bij Tata werken in Nederland 11.000 mensen, van wie 9.000 in IJmuiden.

Maar nu zijn de ondernemingsraad én de directie van Tata Nederland bang dat het de verkeerde kant op gaat met de fusie van de staaldivisie van Tata in Nederland en Engeland met ThyssenKrupp in Duitsland. Er zouden méér banen op het spel staan dan de eerder gemelde 2.000.

De vraag is of staal een vitale sector is voor Nederland. Dat is namelijk een van de criteria op basis waarvan het nieuwe kabinet het bedrijfsleven wil afschermen tegen buitenlandse overnames.

Het andere criterium is of een bedrijf een rol speelt in de nationale veiligheid. Bij dat laatste valt bijvoorbeeld in discussies de naam van Fox-IT, het bedrijf dat onder meer de Nederlandse staatsgheimen beschermt. Fox-IT is anderhalf jaar geleden overgenomen door het Britse bedrijf NCC.

Hoe Nederland vitale sectoren en bedrijven in de veiligheidsindustrie wil afschermen is nog niet duidelijk. Dat kan een verbod zijn op een buitenlandse overname. Of een meldingsplicht bij overnames. Of een toetsing van de nieuwe eigenaar.

Ommezwaai

Voor Nederland is die afscherming een historische ommezwaai. Politici beleden jarenlang juist de openheid van de economie als een pluspunt. Nu schaart Nederland zich tussen landen zoals de VS, Frankrijk, Duitsland en Engeland. Zij kennen al jaren regels bij buitenlandse overnames.

De Nederlandse plannen zijn ook opmerkelijk omdat juist de VVD-fractie in de Tweede Kamer, de grootste partij in Rutte III, het meest kritisch reageerde op eerdere voorstellen van partijgenoot Henk Kamp. Nu komt Eric Wiebes, óók VVD, op Economische Zaken.

Kamp had twee doelen. Hij wilde naar aanleiding van de dreigende Mexicaanse overname van telecombedrijf KPN in 2013 vitale sectoren beschermen. Hoe? Dat is nog steeds onduidelijk. Kamp wilde naar aanleiding van recente dreigende overnames van PostNL, verf- en chemiconcern AkzoNobel en voedings- en zeepmaker Unilever de macht van de bestuurders van bedreigde bedrijven vergroten en die van aandeelhouders beknotten. In de tussentijd moest het bedrijf een beter ondernemingsplan maken.

Voedselvoorziening

De ommezwaai van Rutte III is onvermijdelijk. Om twee redenen. De eerste is dat Nederland zich wel móet aanpassen omdat ons omringende landen én de Europese Unie in hoog tempo opschuiven naar extra bescherming tégen en toetsing ván buitenlandse overnames.

De Europese Commissie heeft vorige maand plannen opgesteld om aankopen in de hele Unie vanuit landen met overnamebeluste staatsbedrijven (lees: China) aan banden te leggen.

Omringende landen worden ook waakzamer. Duitsland heeft al één Chinese overname van een robotmaker geblokkeerd.

De week ná de publicatie van het Rutte III-regeerakkoord kwam de Britse regering met voorstellen om overnames van kleine bedrijven in de technologie- en defensiesector strenger te reguleren. Engeland heeft nu, net als Nederland, weinig tot geen barrières tegen buitenlandse overnames.

Extra bescherming

De tweede reden voor de onvermijdelijke ommezwaai is van binnenlands politieke aard. Het CDA is namelijk wél een warm voorstander van wat extra bescherming. In de verkiezingscampagne greep partijleider Sybrand van Haersma Buma het dreigende bod op Unilever bijvoorbeeld aan voor een pleidooi voor de bescherming van nationale belangen. Niet alleen van prominente technologiebedrijven, maar ook van landbouw en voedselvoorziening.

Klei is ook vitaliteit. Dat komt terug in het regeerakkoord. Het ministerie van Economische Zaken, waar Wiebes en Mona Keijzer (CDA) minister en staatssecretaris worden, zal onderzoeken of landbouwgronden en „bepaalde regionale infrastructurele werken” ook van vitaal belang zijn. Doelt Rutte III op bijvoorbeeld de Zeelandbrug, in die voor het CDA belangrijke provincie?

Maar zo’n vitaal belang kan best breed zijn. In Elsevier Weekblad zei CDA-Kamerlid Joba van den Berg laatst: „Wat als de beursgenoteerde verzekeringsmaatschappij ASR, als grootste particuliere grondbezitter van het land, door China wordt gekocht? De voedselvoorziening kun je niet uit handen geven aan het buitenland.”

Als ASR een vitaal belang is, dan staal ook? Daar zit de kans voor Hoogovens.