Dankzij Pao zwijgen vrouwen niet meer

Boekbespreking Al lang voor acties als #MeToo, inspireert Ellen Pao vrouwen wangedrag van machtige werkgevers te melden. Onlangs verscheen haar boek Reset.

Illustratie Kamagurga

Het wordt ook wel het Pao-effect genoemd: vrouwen in de techindustrie die zich durven uit te spreken over seksisme op het werk. „Ze zijn niet langer bang voor vergelding en ze zijn zekerder van hun vermogen zich uit te spreken en zo een openbare afrekening in Silicon Valley af te dwingen”, schreef techmagazine Wired vorige maand. De naamgever van dit effect is Ellen Pao. Onlangs verscheen haar boek Reset: My Fight for Inclusion and Lasting Change. Het is een verhaal over seksisme in Silicon Valley, en een verslag van de rechtszaak die ze voerde tegen haar werkgever, de invloedrijke investeringsmaatschappij Kleiner Perkins Caufield & Byers.

Je moest als vrouw twee keer zo hard werken om de helft te kunnen verdienen van het salaris van de mannen

Pao werkte als junior partner bij Kleiner Perkins. Ze leidde de uitbreiding van het bedrijf naar China en assisteerde voorzitter John Doerr. In 2012, na een carrière van zeven jaar, klaagde ze haar werkgever aan wegens seksediscriminatie. Als reden noemt Pao „de duizend schrammen” die ze in haar periode bij Kleiner Perkins opliep. Het betrof vooral uitsluiting, seksistische en racistische opmerkingen en het feit dat zij – een vrouw van Chinese afkomst – minder kansen kreeg dan haar mannelijke collega’s. Je moest, schrijft Pao, als vrouw twee keer zo hard werken om de helft te kunnen verdienen van het salaris van de mannen.

Reset is vaak taai en de afloop is bekend – in het voorjaar van 2015 beslist de jury van de rechtbank in San Francisco dat Pao niet ten onrechte is ontslagen. Het boek is dan ook vooral belangrijk vanwege de inhoud: het laat de lezer zien hoe wijdverbreid het probleem van sekseongelijkheid op de werkvloer is, en hoe subtiel seksisme kan zijn.

Koekjes halen

Zo beschrijft Pao hoe ze bij vergaderingen meermaals wordt gevraagd om even de koekjes te halen. Ook zijn het altijd vrouwelijke collega’s die worden gevraagd te notuleren. Pao was gewend om niet te klagen en is ook niet het type om te zeggen: ‘haal lekker zelf je koekjes’. Maakt het uit, zo’n opmerking? Ja, beseft ze later. Het is een van de vele ‘schrammetjes’.

Een ander voorbeeld: op een zakentrip van Kleiner Perkins met directeuren van verschillende techbedrijven, moet Pao in de privéjet gesprekken aanhoren over welke pornosterren en vrouwen zij leuk vinden. Ook gaan de mannen in het bedrijf vaak samen naar ijshockeywedstrijden en stripclubs. Jongere, mannelijke werknemers worden meegevraagd en maken sneller promotie. Die uitsluiting is wat haar uiteindelijk het meest steekt, schrijft ze. Ze draagt bedrijven aan om in te investeren, maar mannen gaan er met de buit vandoor. „We werden niet uitgenodigd voor vergaderingen, niet toegevoegd aan mailwisselingen, niet gevraagd aanwezig te zijn bij sollicitaties of geselecteerd voor sollicitatiecommissies. We moesten achter in de zaal zitten, hadden de weggestopte kantoorkamers en mochten niet spreken op teamdagen en conferenties.”

Ellen Pao laat zien hoe de witte mannen in Silicon Valley niet kunnen én willen begrijpen hoe lastig ze het vrouwen en gekleurde mensen maken. Ook weet ze het verhaal breder te trekken dan haar eigen rechtszaak. Als ze na haar ontslag bij Kleiner Perkins de baas wordt bij sociale nieuwssite Reddit, komt ze ook daar voorbeelden tegen van het (onbewust) tegenwerken van vrouwen. In sommige bedrijven heerst een cultuur van ‘brogrammers’: mannen onder elkaar. Programmeurs staan vijandig tegenover vrouwen en iedereen die geen blanke man is. Hun werk wordt bijvoorbeeld veel kritischer bekeken. Hierdoor, constateert Pao, is er een gebrek aan zwarte en latinoprogrammeurs.

Onbegrip

Is Pao met haar geklaag over koekjes, uitstapjes en grapjes iemand die overdrijft en de sfeer verpest, zoals Kleiner Perkins in de rechtszaak betoogde? Het is een vraag die de onwetende, blanke, mannelijke lezer vast door het hoofd zal schieten. Zeker als ze op een gegeven moment wat overdreven schrijft dat ze „op aarde is gezet om deze strijd voor vrouwen te voeren”.

Op veel relativering hoef je niet te rekenen in Reset. Het is een droog, ernstig boek. Maar de verhalen van Pao passen precies in de lijn van de onthullingen die de afgelopen tijd – mede dankzij bewegingen als #MeToo en #zeghet – steeds vaker naar buiten komen. Het boek verklaart de ondervertegenwoordiging van (gekleurde) vrouwen op hoge posities en beschrijft het onbegrip van veel mannen wanneer vrouwen klagen over seksisme. Dat niet snappen of willen snappen waar het probleem zit, is precies waar het bij veel bedrijven misgaat of -ging.

Ellen Pao verloor het proces tegen Kleiner Perkins – de jury vond haar zaak niet sterk genoeg. Een schikking van enkele miljoenen liet Pao aan zich voorbijgaan, omdat ze dan verplicht zou worden verder te zwijgen over de zaak. Omdat ze afzag van een hoger beroep, hoefde ze van Kleiner Perkins de proceskosten niet te betalen.

Pao werkt nu als chef diversiteit bij de actiegroep Kapor Center for Social Impact en is ze Project Include begonnen, een organisatie die als doel heeft iedereen in de techindustrie gelijke kansen te geven. Haar rechtszaak heeft haar niet de 16 miljoen dollar (13,6 miljoen euro) opgeleverd die ze hoopte binnen te slepen. Maar, zo schreef The New York Times onlangs in een artikel naar aanleiding van haar boek: dankzij Pao hebben vrouwen in Amerika een spoedcursus genderdiscriminatie gekregen.

Reset is geen geweldig boek, omdat het te vaak een manier voor Pao is om te melden wat ze niet durfde te zeggen bij Kleiner Perkins of mocht zeggen tijdens de rechtszaak. Je leert er wel door hoe het zover heeft kunnen komen, welke rare cultuur er in Silicon Valley heerst en wat haar zaak allemaal in beweging heeft gezet. Mede dankzij het Pao-effect durven veel vrouwen zich eindelijk uit te spreken.