Cultuur

Interview

Interview

Foto Pavel Samokhvalov/Flickr

‘Poetin regeert desnoods tot zijn dood’

Interview Boris Akoenin, Russisch schrijver

In 2012 voerde de Russische auteur vergeefs actie tegen Poetin. Nu woont hij buiten Rusland. ‘Poetin kán niet vertrekken, al zou hij willen.’

Met een zwarte alpinopet op het hoofd komt Boris Akoenin-Tschartisjvili de lobby van een hotel aan de West-Indische kade in de Londense buurt Canary Wharf binnengewandeld. Dit is de plek waar Ruslands bestverkopende detectiveschrijver na zijn vertrek uit Rusland is neergestreken. Het drukke havengebied, waar vroeger de handelsschepen naar de West Indies vertrokken, geeft hem inspiratie voor zijn historische boeken en romans.

Akoenin, pseudoniem van Grigori Tschartisjvili (Georgië, 1956), werd vanaf eind jaren 90 onder Russen razend populair met zijn historische romans en detectives. In 2012 raakte hij betrokken bij de massale protesten tegen de frauduleuze herverkiezing van (toenmalig premier) Poetin tot president. Samen met andere literaire beroemdheden stond hij vooraan om meer inspraak te eisen. „Het tijdperk-Poetin gaat een slotfase in”, zei hij indertijd tegen NRC.

Maar het protest liep op niets uit. In 2014, na de annexatie van de Krim, verliet Akoenin uit protest zijn vaderland. Sindsdien reist hij tussen zijn huizen in Engeland, Frankrijk en Spanje en schrijft hij boeken over de Russische geschiedenis.

Hoe kijkt u terug op de protesten van 2012, waarbij u zo nauw betrokken was?

„Ik kan niet ontkennen dat het is uitgelopen op één grote teleurstelling. Ik dacht dat het mogelijk zou zijn om het huidige systeem door middel van burgerprotest te veranderen. Dat bleek niet het geval. Daarna kwam de Maidan-revolutie in Oekraïne, die Poetin niet had voorzien en waar hij enorm van is geschrokken. Poetin heeft wat betreft Oekraïne een verkeerde keuze gemaakt, maar nu is er geen weg meer terug.”

Boris Akoenin, Ruslands best verkopende schrijver, leeft sinds 2014 in vrijwillige ballingschap na een mislukte poging het regime van Vladimir Poetin uit het zadel te stoten via burgerprotesten. Foto Pavel Samokhvalov/Flickr

Poetin zal zich binnenkort kandidaat stellen voor de verkiezingen van 2018. Wat verwacht u van de komende zes jaar?

„Ik denk dat we een proces zullen zien van trage degradatie. Dat is overigens door Poetin al veel eerder ingezet: met de invoering van de censuur, het afschaffen van de gouverneursverkiezingen – erg belangrijk voor een immens land als Rusland – en met de manipulatie van de verkiezingen zoals in 2012. Nu is Rusland een politiestaat. Ik vergelijk het met een trap naar beneden, met elke trede wordt het een stukje minder.”

En daarna?

Wat bedoelt u, daarna? Poetin zal niet vertrekken, hij is er om te blijven desnoods tot zijn dood. En als hij te oud wordt dan zal hij waarschijnlijk wel een marionet aanwijzen. Poetin kán niet vertrekken, al zou hij willen. Binnen zijn systeem is alles gericht op machtsbehoud: het overleven van hem en zijn kliek. Iets dat het midden houdt tussen de harde lijn van Stalin en de softe lijn van Brezjnev.”

Heeft u nog contact met uw mededemonstranten van 2012, zoals oppositieleider Aleksej Navalny?

„Jazeker, ik onderhoud met iedereen goed contact, ook met Navalny. Het is interessant om te zien wat hij voor elkaar kan krijgen en of zijn stijl aanslaat bij de mensen. Maar het probleem is dat hij niet iemand is die mensen verenigt, terwijl dat wel is wat de oppositie nodig heeft. Verder heeft hij dringend behoefte aan een politiek programma. Dat is iets waar ik telkens op hamer: jullie moeten uitleggen wat jullie plannen zijn voor het land. Mensen zijn bang voor verandering, want verandering heeft Russen bijna altijd iets slechts gebracht.”

In 2012 verweet Poetin u de dialoog met hem niet aan te gaan. Zou u nu met hem praten als daar mogelijkheid voor was?

„Poetin heeft wel meer gezegd. Zoals dat mijn oppositie voortkwam uit mijn Georgische achtergrond. [Rusland en Georgië belandden in de zomer van 2008 in een kort maar hevig gewapend conflict, red.]. Maar om je vraag te beantwoorden: ik denk niet dat het zin heeft met hem te gaan praten. Waarom zou ik? Dat is alleen maar verspilling van energie die ik beter kan besteden.”

U krijgt nog meer kritiek in Rusland. Uw werk zou niet objectief zijn. Hoezo?

„In Rusland wordt op een heel emotionele en beperkte manier naar de geschiedenis gekeken. Er zijn eigenlijk maar vier helden: Lenin, Stalin, Ivan de Verschrikkelijke en Peter de Grote. In mijn boeken wil ik me juist bij de feiten houden en zo ver mogelijk wegblijven van emotie. Juist omdat ik maar een doodgewone schrijver ben en geen historicus, neem ik de feiten heel serieus. Drie vooraanstaande historici controleren mijn werk, en ze halen er heel wat fouten uit.”

Oekraïne heeft uw boeken zelfs verboden. Wat vindt u daarvan?

„Als een overheid censuur gaat bedrijven, dan is het einde zoek. Wat in Oekraïne gebeurt, is een trieste zaak. Ik had hoop dat Oekraïne met de Maidan-revolutie zijn grote buurland Rusland de weg kon wijzen. Maar het liep anders. Toch is er in Oekraïne, in tegenstelling tot Rusland, nog sprake van democratie. Maar in plaats van met het verbieden van boeken zou de Oekraïense regering zich beter met hervormingen kunnen bezig houden en met de strijd tegen corruptie.”

Binnenkort is het honderdjarige jubileum van de Oktoberrevolutie, heeft die een speciale betekenis voor u?

„Niet echt. Momenteel doe ik onderzoek naar de periode van Peter de Grote, waarvoor ik trouwens ook in Nederland onderzoek wil doen. Ik bevind me in mijn werk dus nog tweehonderd jaar vóór de revolutie. Alles wat er na 1917 is gebeurd, is voor mij als schrijver ingewikkelde materie. Omdat ik zelf een deel van die tijd heb meegemaakt ben ik er emotioneel bij betrokken. Het is moeilijk om zonder emotie over Stalin te schrijven.”

Wat verwacht u van de toekomst van Rusland, kan het volgens u veranderen?

„Het is goed mogelijk dat Rusland in de toekomst verder uiteen zal vallen. Ik voorzie een harde breuk, waarbij bloedvergieten niet uitgesloten moet worden. Om een dergelijke sociaal-politieke crisis te voorkomen, zal Rusland het autoritaire staatsmodel overboord moeten gooien en de dialoog moeten aangaan met de burger. Of dat op dit moment mogelijk is? Ik weet het niet, misschien is het al te laat.”

Woensdag 25 oktober houdt Boris Akoenin de Oktoberlezing van kennisplatform Raam op Rusland in de Rode Hoed in Amsterdam.