‘Pinnen is beter voor het milieu’

Met dat argument roept Burgers’ Zoo bezoekers op om niet contant te betalen.

Foto ANP

De aanleiding

De dierentuin in Arnhem begon in de week voor de herfstvakantie een experiment. Bij elke kassa in het park staan bordjes die mensen oproepen om te pinnen. „Wist u dat pinnen beter is voor uw ecologische voetprint?” Op elk bordje staat ook een dier, zoals de zwartvoetpinguïn, dat gebaat zou zijn bij pinnende bezoekers. De campagne is opgezet met Burgers’ huisbank ABN Amro. Volgens woordvoerders van de dierentuin en de bank is duurzaamheid de drijfveer. Dat pinnen ook veiliger en praktischer is, is „mooi meegenomen”, zegt woordvoerder Tim Lammers van de dierentuin.

Waar is het op gebaseerd?

Desgevraagd stuurt Lammers een studie op van de Zwitserse centrale bank uit 2000 waarin de milieubelasting van de Zwitserse bankbiljetten is onderzocht. Daar kunnen we helaas niets mee. Betalingen met munten zijn niet meegenomen in die studie en er is geen vergelijking gemaakt met pinnen.

En, klopt het?

Daarvoor moeten we zelf op zoek. Het treft: vorig jaar begon De Nederlandsche Bank aan een groot onderzoek naar de duurzaamheid van het Nederlandse betalingsverkeer. Universitair onderzoekers en studenten werken ervoor samen met DNB-medewerkers. Die doen dat op persoonlijke titel, benadrukt de woordvoerder van de centrale bank.

Het eerste rapport verscheen afgelopen vrijdag. Het beschrijft minutieus hoe pinnen het milieu belast, in Nederland in 2015. Aan werkelijk alles is gedacht, van het goud (6,7 microgram) in de passen tot het stroomverbruik van de datacentra. Veruit de grootste vervuilers bij een pinbetaling blijken de 329.000 kaartlezers in Nederlandse winkels. Die moeten gefabriceerd worden, en ze staan altijd aan.

Na veel gereken komen de onderzoekers erop uit dat 1 pinbetaling goed is voor 470 ‘micropunten’. De ‘Ecopoint’ is een standaardmaat voor de ecologische voetafdruk – en daar ging het om op de bordjes bij de dierentuinkassa’s.

Wat zo’n micropunt is in het echte leven, daar komen we zo nog op terug. Eerst de betalingen met munten of biljetten. Met die studie is De Nederlandsche Bank nog niet klaar. Er zijn wel twee scripties over verschenen, van Atakan Larçin en van Randall Hanegraaf. Zij liepen stage bij DNB vanuit hun masterstudie ‘duurzaam bedrijfsleven & innovatie’ aan de Universiteit Utrecht. Het DNB-rapport verwijst ernaar, maar alleen de samenvattingen staan online.

Contante betalingen belasten het milieu vooral door het maken van de blanco muntplaatjes, door het geldtransport, en door de pinautomaten, staat in die samenvattingen.

DNB wil, omdat het onderzoek nog niet rond is, alleen de conclusies kwijt. Eén: de ecologische voetafdruk van een contante betaling is 700 micropunten. En twee: contant betalen belast het milieu 1,5 keer zoveel als pinnen.

Denken de auteurs van het DNB-rapport dat mensen hun ecologische voetafdruk verkleinen als ze niet contant betalen, maar pinnen? „Ja”, zegt de woordvoerder, „dat denken ze”. Uit het rapport over pinnen blijkt wel dat het cijfer van 470 micropunten niet keihard is. Pinnen wordt in één klap dubbel zo vervuilend als de kaartlezers niet gerecycled worden. De auteurs van het DNB-rapport hielden interviews met mensen uit de recyclebusiness, en ze gaan ervan uit dat de kaartlezers wél hergebruikt worden, maar ze bleven zitten met een „gebrek aan gegevens”.

Door die onzekerheid kan pinnen zelfs iets ‘vuiler’ uitpakken. Het is aannemelijk dat ook rond de 700 punten voor een contante betaling een onzekerheidsmarge ligt. En er is nog iets. De milieubelasting van één betaling is miniem. De ‘micropunten’ worden wat tastbaarder als je rekent met de invloed op klimaatverandering. Pinnen is goed voor 3,8 gram CO2-uitstoot, staat in het DNB-rapport. Voor contant betalen komt daar dus 2 gram bij.

Zelf even uitgerekend: dat is evenveel uitstoot als bij 15 meter rijden in een auto. Als een huishouden al zijn 420 contante betalingen per jaar (anno 2015) vervangt door pinnen, scheelt het maar 0,8 kilo CO2. Voor een gemiddeld huishouden met een CO2-uitstoot van 22.500 kilo levert dat een besparing op van 0,004 procent.

Conclusie

Wie ervoor kiest om te pinnen, levert een bijdrage aan het milieu, denken onderzoekers. Het voordeel is echter heel klein, en ook onzeker. De pinguïn zal er niets van merken. We beoordelen de bewering dat „pinnen beter is voor de ecologische voetafdruk” als grotendeels waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt