De hypevrucht uit Azië

Wat eten we? In Azië is de doerian ín. Maar zitten wij ook te wachten op deze lekkere, maar ook stinkende vrucht?

In Azië bestaat een zoete, smeuïge, kruidige, naar fruit smakende vrucht. Hij combineert alles wat lekker is: vettig, zoet en met heel veel verschillende smaakjes. Alleen stinkt hij verschrikkelijk, naar uien, knoflook en zweetsokken. Hij stinkt zo erg, dat de vrucht in Azië in veel hotels, op vliegvelden of in het openbaar vervoer verboden is. De doerian.

Veel mensen die hem voorgezet krijgen weten hun afkeer voor die geur niet te overwinnen. Ze zullen er nooit een hap van nemen. Anderen zetten door en vinden hem dan meestal lekker, of: onweerstaanbaar.

Chocola. Ook al zo onweerstaanbaar voor veel mensen. Chocola heeft zijn smaak van de cacaoboon.

Is het toeval dat de cacaoplant en de doerianboom, beide met die speciale, rijke smaken, nauwe verwanten zijn? Ze zijn van de kaasjeskruidfamilie, de Malvaceae.

Genetici hebben nu alle genen van beide plantensoorten opgespoord en de hele DNA-volgorde vastgesteld. Dan zijn er genen te vinden die verantwoordelijk zijn voor geur en smaak. Vergelijking levert op dat doerian en cacao hun laatste gemeenschappelijke voorouder 60 tot 77 miljoen jaar geleden hadden. Daarna zijn ze apart verder geëvolueerd. Wat waarschijnlijk van cruciaal belang was: kort voor die splitsing heeft die voorouder zijn genenpakket verdubbeld.

Dat is de meeste planten wel eens overkomen en zo’n gebeurtenis geeft een plant een enorme evolutionaire boost. Kort na zo’n verdubbeling ontstaan er opeens veel nieuwe geslachten en soorten, met allemaal andere eigenschappen.

Dat kan omdat een plant in principe al heel goed met de helft van het aantal genen vooruit kon. Na een verdubbeling zijn er opeens veel genen ‘over’ die kunnen muteren en dan andere functies kunnen krijgen. Of een plant met die nieuwe functies beter overleeft, hangt van de omgeving af. Zo werkt evolutie.

De genetici die twee weken geleden de DNA-volgorde van de populaire doerianvariant Musang King onthulden, laten glashelder zien welk gereedschap de doerian heeft om zijn sterke ui- en knoflookgeur te maken. Die geuren komen van zwavelhoudende organische moleculen (diethyldisulfide bijvoorbeeld). Er zijn genen nodig om die zwavelverbindingen te kunnen maken en de doerian heeft er daarvan inmiddels viermaal zoveel als de cacaoplant. De doerian kan ook heel goed de korte vetmoleculen maken die de zweetsokkengeur geven. Dat is wat de genetici zien die doeriangenen onderzoeken en vergelijken met genen van andere planten.

Maar wie zit er te wachten op een vrucht van wel 30 centimeter groot met een overvloed aan genen die hem zoveel geuren en smaken geeft? Hier is de doerian zeldzaam en ligt hij reukloos diepgevroren in de betere toko. Ondertussen is de vrucht in Azië niet meer aan te slepen. Het is hypefruit. De rijke Chinezen hebben hem ontdekt. Thailand en Maleisië zijn de grote exportlanden. De prijs, schreef onlinekrant Channelnewsasia in april, is in 5 jaar tijd verdriedubbeld tot 17 euro per kilo.

Die gekte is nieuw. Het idee is dat grote vruchten met sterk smakend vruchtvlees (mango, papaja, doerian), maar een vaak onopvallend uiterlijk, in de loop van miljoenen jaren steeds groter en geuriger werden doordat aapachtigen de zaden van de sterker smakende vruchten beter verspreidden. Onder die aapachtigen waren de verre voorouders van de mens. De huidige wereldhandel in cacao en straks de doerian past dus in een lange traditie.