Na Madrid dreigt nu ook Catalonië met nucleaire optie

Catalonië

De separatisten zijn verdeeld. De radicaalsten willen komende week terugslaan met een onafhankelijkheidsverklaring. Meer gematigden zinnen op ‘Gandhi-achtig’ verzet.

Foto Pierre-Philippe Marcou

Het was al weken onvermijdelijk geworden. Maar toen de Spaanse regering dit weekeinde daadwerkelijk de ‘nucleaire optie’ inriep tegen Catalonië, schrok Spanje alsnog van de bijbehorende knal. De maatregelen die de regering-Rajoy aankondigde tegen het opstandige regiobestuur, zijn allesbehalve een ‘chirurgische ingreep’. ‘Madrid’ gaat er vol in om de separatisten in het gareel te krijgen.

De Catalaanse regiopresident Puigdemont, zijn vicepresident en hun ‘ministers’ worden afgezet. Op hun posten komen landelijke bewindvoerders. Ook wil Madrid binnen zes maanden - en liefst eerder - verkiezingen voor het regioparlement. Dat wordt in de tussentijd beknot. Het Catalaanse politiekorps komt onder Madrileens bevel en regiozender TV3 kan onder curatele komen, als ze niet neutraler wordt.

Onder grondwetsartikel 155 kan de centrale regering het bestuur van een regio overnemen als die de grondwet niet naleeft. Volgens Madrid is dit het geval sinds Catalonië op 1 oktober een verboden referendum organiseerde over afscheiding en negen dagen later de onafhankelijkheid uitriep - en weer opschortte.

Hoeveel Catalanen willen echt weg uit Spanje? - en elf andere vragen over het referendum

Rajoy beloofde zaterdag dat ‘155’ „een nieuwe etappe” inluidt, maar vooralsnog lijkt het conflict juist te escaleren. In Barcelona is woest gereageerd. Op voorhand was al een mars gepland, waarin zaterdag honderdduizenden mensen meeliepen, Puigdemont op kop. ’s Avonds gaf hij een tv-toespraak in het Catalaans, Spaans én Engels waarin hij sprak van een terugkeer naar ,,de decreten van Franco”. Hij stelde dat Cataloniës ,,zelfbestuur en democratie zijn opgedoekt” en riep het regioparlement op met een reactie te komen. De voorzitter van dat parlement zag een ,,staatsgreep”.

Eerst moet de Spaanse senaat de ingrepen echter nog goedkeuren. Dit is weliswaar een formaliteit, maar de procedure in de senaat zal tot zeker vrijdag in beslag nemen.

De radicaalste, linkse separatisten willen voor die tijd terugslaan met hún nucleaire optie: een eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring. Gematigder nationalisten, onder wie leden van Puigdemonts rechtse regeringspartij, zijn behoedzamer. Er is immers geen internationale steun voor een onafhankelijk Catalonië en economische chaos dreigt.

Die verdeeldheid brak de afscheiders eerder op: na het referendum werden ze het met moeite eens over de halve onafhankelijkheidsverklaring. Het moet blijken of ‘155’ de gelederen doet sluiten.

De Spaanse justitie maakte zaterdag alvast bekend dat ze Puigdemont meteen zal vervolgen voor rebellie (maximumstraf: 30 jaar) als hij de onafhankelijkheid uitroept.

Strijd op verkeerde podia

Catalanen zinnen ondertussen op ‘Gandhi-achtig’ verzet, waarbij ze met menselijke ketens ‘hun’ instituties willen ‘verdedigen’. Dat zou deze week botsingen kunnen opleveren tussen Spaanse agenten en Catalaanse betogers. Beelden van het politie-ingrijpen op 1 oktober werden door separatisten aangegrepen als bewijs dat ze zouden worden onderdrukt.

Het toont opnieuw hoe verschillend beide kampen in dit conflict staan. Rajoy benadert het als een puur juridische (en binnenlandse) aangelegenheid. De separatisten noemen het een politieke kwestie, die volgens hen ook de rest van Europa aangaat.

Deze week verplaatst dit conflict zich naar de Spaanse senaat en het Catalaanse parlement, maar dat zijn de verkeerde podia om het op te lossen. Aan de positie van Catalonië in Spanje kan onder de grondwet alleen gesleuteld worden door het landelijke parlement. Vorige week richtte dat snel een commissie op die de bijna veertig jaar oude grondwet moet gaan herzien. Al voor het inroepen van ‘155’ besloten de Catalanen die echter te boycotten.