VVD moet flink onderhandelen

Er zijn ‘ministers van’ en ‘ministers voor’. Dat maakt nogal een verschil.

Formateur Mark Rutte verlaat samen met secretaris-generaal Paul Huijts het ministerie van Algemene Zaken op weg naar de Stadhouderskamer voor gesprekken met de fractievoorzitters Sybrand van Haersma Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie). Foto Remko de Waal / ANP

Het is maar een woordje en toch een wereld van verschil. Wie staat er volgende week donderdag op het bordes als ‘minister voor’ en wie als ‘minister van’? De ‘minister voor’ moet zijn macht bevechten, de ‘minister van’ heeft die automatisch. Hij bestiert een eigen ministerie, alle ambtenaren, al het geld. De minister ‘voor’ woont bij hem in en moet ambtenaren en geld toegewezen krijgen.

Dus was het deze week niet alleen spannend welke namen er zouden lekken. De vraag bij elke ministerskandidaat was ook: wat wordt zijn titel? Rutte III installeert duo-ministers op drie ministeries: Onderwijs, Volksgezondheid en Veiligheid en Justitie. Een novum. Wie wordt daar de eerste en wie de tweede man?

Voorlopige uitslag: het CDA wint. De partij heeft geen ‘ministers voor’ in Rutte III. Vicepremier Hugo de Jonge wordt minister van ouderenzorg, liet het CDA meteen subtiel weten. Lees: hij is de eerste man op het ministerie van Volksgezondheid. VVD’er Bruno Bruins wordt minister voor Medische Zorg. Nou is dat ook een enorme portefeuille, maar als Bruins niet formeel vastlegt over welke ambtenaren en welke delen van de begroting hij gaat, heeft De Jonge de formele zeggenschap.

D66 staat op de tweede plaats. De partij heeft wel een minister voor Ontwikkelingssamenwerking, maar de macht van die minister staat al kabinetten vast. De begroting van deze minister voor is zelfs groter dan de minister van Buitenlandse Zaken op hetzelfde ministerie.

Voorlopige derde is de ChristenUnie. De partij heeft een typische ‘minister voor’ gekregen. Arie Slob wordt de tweede minister op Onderwijs naast een D66-minister. Vicepremier Carola Schouten wist te bedingen dat zij minister van Landbouw wordt. Het zou goed kunnen dat Schouten nog steeds inwoont op het ministerie van Economische Zaken. Maar, aldus een betrokkene, ze krijgt een eigen secretaris-generaal, een eigen begroting en staf. Ze is eigen baas.

De VVD krijgt twee ministers ‘voor’: op Volksgezondheid en op Justitie. Hoe machtig die zijn, hangt helemaal af van de afspraken die de partijen maken. CDA’er en jurist Ferdinand Grapperhaus wordt de minister van Justitie. Zijn VVD-collega Sander Dekker wordt minister voor Rechtsbescherming. Het ministerie heeft zijn naam omgedraaid: Veiligheid en Justitie wordt Justitie en Veiligheid.

Hoe VVD en CDA de taken, het geld en de ambtenaren onder hun duo-ministers op Volksgezondheid en Justitie verdelen, wordt nu uitgevochten. Die strijd duurt tot na de bordes-scene op donderdag 26 oktober. Vroegere ‘ministers voor’ weten dat het essentieel is om in de eerste vergadering van het nieuwe kabinet, het constituerend beraad, vast te leggen hoeveel geld en ambtenaren onder je vallen. En vervolgens ook nog de notulen van die vergadering te laten accorderen. Mondelinge afspraken zijn niet genoeg, waarschuwen zij.

Regelt de VVD dat strak, dan krijgt de partij machtige ‘ministers voor’ op grote ministeries. Regelt de VVD dat slecht, dan krijgt de grootste partij op de van/voor-ranglijst de laatste plek.