Vijf vragen over onveilige betonvloeren

Instortingsgevaar

De instorting van een parkeergarage bij Eindhoven Airport bleek het gevolg van een constructiefout. Tientallen gebouwen in Nederland worden nu onderzocht op dezelfde fout. Enkele werden al ontruimd.

Het Polak-gebouw van de Erasmus Universiteit, dat werd donderdag werd ontruimd. Zaterdag hield de universiteit open dag. Foto Bart Maat/ANP

Plotseling vallen beveiligers donderdagavond rond kwart over zeven ‘s avonds de studieruimtes van het Polak-gebouw van de Erasmus Universiteit in Rotterdam binnen. Alle studenten moeten meteen het gebouw verlaten op campus Woudestein. Loopt er een gevaarlijke gek rond in het gebouw? Sommige studenten laten in de haast hun spullen liggen.

Al gauw blijkt dat het gaat om een veiligheidsmaatregel van het College van Bestuur. Die middag ontving de universiteit een verontrustend rapport over de veiligheid van de vloerconstructie van het Polak-gebouw, dat in 2015 werd geopend. Er werd meteen besloten te ontruimen.

Het onderzoek volgde op de instorting van een deel van parkeergarage bij Eindhoven Airport op 27 mei. Daarbij vielen geen slachtoffers, omdat de garage nog in aanbouw was en bouwvakkers die bewuste zaterdag niet aan het werk waren.

Lees meer over de instorting van de parkeergarage bij Eindhoven Airport. De garage van het Eindhovense vliegveld was nog in aanbouw. Deze had dit jaar geopend moeten worden.

Op 25 september concludeerden onderzoekers van TNO en adviesbureau Hageman dat een constructiefout in combinatie met de hitte die dag de oorzaak was van de instorting. De onderzoekers realiseerden zich dat dezelfde constructiefout in veel andere gebouwen zou kunnen zitten, zegt de Eindhovense hoogleraar betonconstructies Simon Wijte, die aan het onderzoek meewerkte. „Nu hadden we de overheid nodig.” Demissionair minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) riep daarop alle gemeenten op te inventariseren welke gebouwen dezelfde vloerconstructie hebben.

De eerste conclusies worden nu getrokken. Niet alleen het universiteitsgebouw blijkt onveilig. Zaterdag besloot hogeschool Windesheim in Zwolle uit voorzorg het X-gebouw te sluiten. Een basisschool in het West-Brabantse Hoeven staakte afgelopen week zijn verhuizing naar een nieuw gebouw, en de middelbare school Krimpenerwaard College in Krimpen aan den IJssel sluit in ieder geval maandag haar deuren. Sporthal De Meent in Alkmaar sloot eerder al, maar is enkele weken geleden na versterkingsmaatregelen weer volledig in gebruik.

  1. Welke gebouwen lopen gevaar?

    Het gaat om gebouwen waarin zogenaamde breedplaten zijn verwerkt, volgens de onderzoekers. Dat zijn dunne platen beton die in de fabriek worden gemaakt. Op de bouwlocatie wordt daar nog een dikke laag beton op gestort. De bovenkant van de breedplaten moet ruw zijn gemaakt, zodat de bovenste laag beton goed hecht. Dat was in Eindhoven niet gebeurd. Hier werden gladde breedplaten gebruikt. Door de slechte hechting stortte de parkeergarage in.

    Bovendien waren de platen gemaakt van zelfverdichtend beton. Daarbij hoeft lucht niet na het storten uit het beton getrild te worden, „een hels lawaai”, volgens onderzoeker Wijte. Die betonsoort waaide begin deze eeuw over vanuit Japan. De combinatie zelfverdichtend beton zonder opruwing bleek fataal voor de Eindhovense parkeergarage.

    De breedplaatvloer is op zichzelf niet onveilig, maar wel als de bovenkant niet afdoend ruw is gemaakt, zegt Rob Nijsse, hoogleraar draagconstructies van de TU Delft. „Een keiharde eis, die ieder vakkundige aannemer en toezichthouder op de bouw moet kennen.” Nijsse vindt het dan ook onbegrijpelijk dat het bouwbedrijf en de toezichthouder, in dit geval gemeente Eindhoven, dat niet hebben gezien.

    Het risico op instorten wordt groter naarmate de afstand die een vloer moet overbruggen oploopt. Woonhuizen lopen daarom amper gevaar. In Eindhoven was de overspanning vijftien meter, behoorlijk groot, volgens experts. „Maar als er afdoend ruwe platen waren gebruikt, had het gebouw dat fluitend aangekund”, aldus Nijsse.

    Daarnaast lopen alleen gebouwen risico waar de breedplaten worden gedragen door ‘kolommen’ (bijvoorbeeld pilaren), zoals bij parkeergarages en kantoren, zegt onderzoeker Wijte, niet bij woningen of appartementsgebouwen, waar de vloer wordt gedragen door muren.

  2. Hoeveel gebouwen lopen risico?

    Het is onbekend hoeveel gebouwen breedplaatvloeren van zelfverdichtend, niet-opgeruwd beton hebben. Een landelijk overzicht van plekken en gebouwen ontbreekt. Dat moet per gemeente, die de bouwvergunningen uitgeeft, uitgezocht worden, en gemeenten moeten dat dan nog eens checken bij leveranciers en aannemers.

    Bob Gieskens, directeur van de branchevereniging van Nederlandse constructeurs (VNC) schat dat enkele honderden gebouwen in Nederland onderzocht moeten worden. Zijn branchevereniging biedt ondersteuning als informatiepunt en met juridische bijstand. In Rotterdam worden naast het Polak-gebouw nog acht gebouwen onderzocht. Maandag maakt de gemeente daar meer over bekend. In Den Haag worden tien gebouwen onderzocht, liet de gemeente aan het Algemeen Dagblad weten, in Eindhoven het Flux- en Spectrum-gebouw van de universiteit. In Tiel wordt het hoofdkantoor van het waterschap Rivierenland onderzocht, in Roosendaal twee onbekende gebouwen.

    Bouwbedrijf BAM, de aannemer van de ingestorte parkeergarage, zegt dertig projecten opnieuw te hebben beoordeeld. „De uitkomst daarvan is dat de projecten veilig kunnen worden gebruikt”, aldus een woordvoerder.

    Lees ook het artikel over zwembaden die niet voldoen aan de bouwregels. Veel zwembaden hebben nog gevaarlijk roestvrij staal in het pand. Dat is verboden. Minister Plasterk noemde de situatie “zeer teleurstellend”.
  3. Hoe onveilig is het?

    Volgens de Erasmusuniversiteit die deze zaterdag open dag hield, is bij het Polak-gebouw geen sprake van instortingsgevaar. Daarom is het gebied rondom het gebouw niet afgesloten. Wel is er sprake van een „onvoldoende stabiele” vloer, zegt woordvoerder Jacco Neleman. Ook bij de school in Hoeven is geen sprake van instortingsgevaar, volgens de gemeente Halderberge.

    Hoogleraar Nijsse vindt ‘geen instortingsgevaar’ en ‘ontruimen’ in tegenspraak met elkaar. „Een instabiele vloer is per definitie gevaarlijk.” De EUR weet binnen twee weken welke maatregelen ze moeten nemen, volgens EUR-woordvoerder Neleman.

    Als daadwerkelijk gebruik is gemaakt van gladde breedplaatvloeren, dan is volgens Nijsse het aanbrengen van een aantal ‘stempels’, een soort stutpalen, als noodmaatregel voldoende om instortingsgevaar te voorkomen. „Sluiten is wel een erg radicale ‘oplossing’.”

  4. Wat is de schade in Eindhoven?

    Dat hangt ervan af of het gebouw wordt hersteld of volledig wordt afgebroken. Volgens hoogleraar Nijsse is dat laatste de enige optie. „Elk gebouw dat instort, al is het maar een deel, is niet goed meer. De fundering heeft ook een klap gekregen.” De bouwsom van de garage was 12 miljoen euro. Maar we moeten ook niet de maatschappelijke schade vergeten, zegt Nijsse. „De parkeergarage kan voorlopig niet worden gebruikt.” De garage had dit jaar open moeten gaan.

  5. Wie is er verantwoordelijk?

    Volgens Chris Jansen, als hoogleraar privaatrecht aan de Vrije Universiteit in Amsterdam gespecialiseerd in bouw- en aanbestedinsgrecht, ligt het eraan wie de beslissing maakte om gladde platen te gebruiken. Staat het in het ontwerp? Dan is de ontwerper verantwoordelijk. In dit geval is dat Archimedes Bouwadvies uit Eindhoven. Maar, zegt Jansen, „je zou ook een stukje verantwoordelijkheid bij de aannemer kunnen leggen, omdat hij dat zou moeten weten”. Misschien schreef de ontwerper ruwe platen voor, maar werden verkeerde, gladde, platen geleverd. Dan is de aannemer verantwoordelijk voor de fout.

    BAM laat weten dat op dit moment „tussen partijen een overleg gaande is” over wie verantwoordelijk kan worden gehouden.