Commentaar

De grenzen van de menselijke geest

Er loopt een klein, bijna onzichtbaar lijntje door deze bijlage en dat lijntje is het raadsel van het menselijk bewustzijn. Blader maar mee. Het verhaal van Gemma Venhuizen over de enigzins onzichtbare vrouwelijke vorm van autisme gaat natuurlijk vooral over wat die vrouwen meemaken en hoe ze beter gediagnostiseerd en geholpen kunnen worden. Maar het gaat ook over hoe anders hun geest werkt. Want in de kern beleven mensen met autisme hun sociale omgeving net even anders dan mensen zonder autisme. Helemaal anders is het bewustzijn van robots die de menselijke geest zouden moeten imiteren, waarover de psycholoog Gary Marcus spreekt, in een interview door Bennie Mols. Zo’n kunstmatige intelligentie bestaat nog lang niet, poneert Marcus en waarschijnlijk heeft hij groot gelijk. Een van zijn voorbeelden is dat een mens – namelijk hijzelf – in staat is een complex gesprek te voeren en tegelijk een passerende vrouw zo gek te krijgen dat ze hem een stuk van haar pizza geeft. Dat kan een robot echt niet – als ie al pizza zou lusten. Maar, zo kan je denken als je de héle bijlage leest, zou een mens met autisme dan wel in staat zijn tot zo’n flexibel sociaal kunstje? Niet altijd, lijkt me. En een robot is hij of zij toch zeker niet.

Verderop is ook een CSI-achtige analyse te lezen van een mogelijke kindermoord in de chimpanseewereld, geschreven door Lucas Brouwers. Een chimpansee heeft zeker een soort bewustzijn, maar wat bezielde dan die mensaap Darwin om die chimp-baby te roven en te doden?

De ‘moord’ kán een ‘vergissing’ zijn geweest in de chimpanseegedragsmodule, zoals misschien ook ooit een geavanceerde robot kan overkomen: foutje in de omgevingsherkenning dat te lang doorwerkt in de motorische module. Bij een krab of een kikker zouden biologen daar misschien aan denken, maar de primatologen verklaren de moord liever uit grotere theorieën: over seksueel conflict of over sociale bestendiging van hoge status door agressie naar kleintjes. Maar of chimp Darwin dat allemaal besefte?