Vrienden verdelen na de scheiding

Bij een scheiding verdelen de ex-partners de inboedel, financiën en kinderen op papier. Maar hoe verdeel je de vrienden?

Foto’s Istock, Getty Images, bewerking NRC

Echtscheidingsadvocaat, coach en mediator Julia Veldkamp (51) heeft het in al die jaren nog nooit meegemaakt: ex-partners die hun vrienden formeel verdelen. Sommige mensen leggen wel vast dat de ex-partner niet langer welkom is op bijvoorbeeld de golf- of tennisbaan, maar ze heeft nog nooit gehoord over mensen die hun ex-partner verbieden bepaalde vrienden te zien. Ze is haar eigen dossiers ook nog eens nagelopen, maar nee, het onderwerp ‘vrienden’ leggen haar cliënten in ieder geval niet bij haar op tafel. Ook tijdens mediation niet. „Best interessant eigenlijk, want vrienden zijn een hoger goed dan financiële kwesties. Blijkbaar vindt het vanzelf zijn weg.”

Etiquette-expert Beatrijs Ritsema (63) beaamt dat het verdelen van de vrienden een automatisch en onbewust proces is. Al is het, zeker bij scheidingen die gepaard gaan met hoogoplopende ruzie, volgens haar wel nagenoeg onvermijdelijk dat de vrienden in twee groepen belanden. „Meestal is de een net wat meer bevriend met bepaalde mensen, vaak zijn dat vriendschappen van voor de relatie, en verdeelt het netwerk aan vrienden zich zonder dat het voormalige stel daar een woord over wisselt.”

Niet zwartmaken

Vrienden zijn niet je eigendom, zegt Veldkamp, die kun je dus niet verdelen zoals geld of meubels. Het kan liefdevol zijn om toch af te spreken dat je elkaars vrienden een tijdje niet lastigvalt met jouw sores, maar „de ervaring leert dat bij scheiden zulke heftige dynamieken op gang komen dat die dwars door alle oorspronkelijke afspraken heengaan”. En dat kun je elkaar niet eens kwalijk nemen, zegt ze. Uit elkaar gaan ís gewoon heel pijnlijk.

Dat mensen die uit elkaar gaan hun vrienden niet bewust of formeel verdelen zoals de inboedel of kinderen, betekent niet dat dat niet vergemakkelijkt kan worden. Het belangrijkste advies, denkt coach Veldkamp, is om juist die pijnlijkheid van de situatie te accepteren. Je mocht al die jaren mee naar de geweldig etentjes van de Amsterdamse kunstenaarsvrienden van je vrouw, of de spectaculaire oud-en-nieuwfeestjes in de Ardennen van de vriendengroep van je man en nu word je niet meer uitgenodigd. Veldkamp: „Dingen veranderen. Het beste is dat onder ogen te zien.”

Onlangs las ze een boek van een Amerikaanse schrijver die haar boodschap mooi verwoordde: na een scheiding, schreef hij, hoef je niet meteen weer goede vrienden te zijn – mag er alsjeblieft wat tijd overheen gaan? „Dat geldt misschien ook voor de vrienden”, zegt ze. „Het is ingewikkeld, het hoeft niet direct allemaal weer goed te zijn.”

Wat niet betekent dat je in de tussentijd bij je vrienden moet klagen over je ex; vrienden zijn vrienden en geen therapeuten. Zeker wat gemeenschappelijke vrienden betreft is het volgens Veldkamp verstandig om de ander niet zwart te maken ¬– iedereen kent het verschil tussen je verdriet uiten en iemand de grond in trappen.

Etiquette-expert Ritsema ziet weleens dat door deze dynamiek mensen naast hun relatie en gezin, ook hun vrienden kwijtraken. „Vrienden kunnen door dat gekanker echt de zwarte kant van hun vriend ontdekken.” Zo’n breuk ontstaat ook als vrienden zich opwerpen als bemiddelaar in een vechtscheiding, bijvoorbeeld omwille van kinderen. Brand je er niet aan, zegt Ritsema.

Moeten kiezen

Beter kun je als vrienden van een scheidend echtpaar maar een beetje aan de zijlijn blijven staan, en loyaal blijven aan diegene die persoonlijk het meest voor je betekent. En net als de ex-genoten accepteren dat de scheiding verandering betekent. Voor vrienden betekent dit volgens Ritsema: kiezen. Kiezen de vrienden niet, dan wordt er voor hen gekozen.

Stel: je bent jarig en als vriend van een net gescheiden echtpaar vind je het moeilijk te beslissen wie uit te nodigen voor je feestje. Nodig dan in het eerste half jaar alleen de persoon uit die het dichtst bij u staat. Sommige gescheiden stellen kunnen na dat half jaar prima met elkaar op een partijtje staan. Maar als dit niet zo is – volgens Ritsema voelen vrienden dit wel aan – nodig dan wederom alleen de meest dierbare van de twee uit. „Nodig je hen beiden uit, en kies je geen partij door te blijven zeggen dat je ze allebei even aardig vindt, dan keer je je van allebei af.” En verlies je beiden. Een scheiding heeft consequenties, zegt Ritsema, dus die moeten niet genegeerd worden. Ook, of zeker, niet door vrienden.

Vrienden verlaten

Vrienden die niet op de juiste manier met een scheiding omgaan, kunnen behoorlijk ontwrichtend zijn, ziet ook echtscheidingsadvocaat Veldkamp. Ze zetten de boel nog meer op scherp. Aan van die goed bedoelde adviezen heeft geen enkeel net gescheiden persoon iets. „Dan moet je ook nog je vrienden teleurstellen als je hun advies in de wind slaat.”

Goede vrienden luisteren, luisteren en vragen alleen, zonder advies te geven. Praten over wat hun gescheiden vriend zelf aangaat, proberen als het enigszins kan uit het verhaal te komen van ‘de ander heeft het allemaal gedaan en doet mij dit aan’. Veldkamp: „Iemand lijkt in zo’n verdrietige periode steeds te vragen: ‘Wat moet ik doen?’ En toch denk ik dat de kracht van een vriend er in zit dat die vraag steeds weer mag klinken, zonder dat er een pasklaar antwoord komt. Want die is er gewoon niet in zo’n situatie.”

Edwin van der Putten (48) maakte het zijn vrienden helemaal makkelijk: na de scheiding verhuisde hij naar een andere stad en liet ook zijn ‘oude’ vrienden na zes jaar huwelijk achter. „Onze vriendengroep was versmolten, iedereen kende elkaar. Toen we uit elkaar gingen, had ik geen zin om elke keer in de kroeg zielige verhalen over haar te horen of wéér te vertellen hoe het mij ging, terwijl ik wist dat die verhalen bij haar terechtkwamen.”

Om niet het „onderwerp van het jaar” te zijn, vertrok hij naar een frisse omgeving om opnieuw te beginnen. Volgens Van der Putten maakt het achterlaten van de vriendschappen die je deelde met je ex-partner een breuk stukken makkelijker. Volgens hem horen „vrienden ook bij een bepaalde periode in je leven”.

Hij spreekt zijn oude vrienden nog sporadisch, maar echt diep gaat het niet meer.

Bij een scheiding zijn kinderen hoe dan ook de klos. Op een speciale cursus leren ze om te gaan met woede en verdriet

Of het nou een hele charmante actie was of dat zijn verhuizing vluchtgedrag was ¬– „Ik denk dat het in het midden zit” – heel gemakkelijk was het niet om nieuwe vrienden te krijgen. Lid worden van een sportschool, daten via een site: het leverde niets op. Dus begon Van der Putten de website fellas.nl waar mensen nieuwe vrienden vinden. Inmiddels heeft zijn site 9.500 leden en vinden onder anderen veel gescheiden mensen er nieuwe vrienden – en ontstaat daaruit ook wel eens een nieuwe liefdesrelatie.

Vriendschappen verstevigen

Het kan ook precies andersom uitpakken, denkt Veldkamp: sommige vriendschappen verhevigen juist na een relatiebreuk. Want bepaalde spanningen vallen weg. „Soms arriveert een cliënt eerder dan haar of zijn partner. Dan zie ik een leuke, fijne vrouw of man. Maar zodra de partner binnenkomt, kan het gezicht van zo iemand echt verstrakken. Het wordt een ander persoon.”

Vrienden worden óók in die dynamiek meegetrokken tijdens een slecht huwelijk, het kan in zo’n geval een hoop ruimte geven als een stel uit elkaar gaat. Dan zijn vrienden belangrijker dan ooit. Ook vrienden die vroeger wat op de achtergrond stonden, kunnen ineens enorm intieme vrienden blijken. Veldkamp: „Dan blijkt: verbinding met vrienden gaat verder dan met één geliefde.”