Spanje wacht gespannen af hoe ‘Madrid’ Catalonië aanpakt

Zaterdag komt het Spaanse kabinet bijeen om te besluiten over activering van artikel 155 van de grondwet. Neemt ‘Madrid’ het bestuur over Catalonië over?

Foto Robin Townsend/EPA

Spanje wacht dit weekeinde in spanning af welke maatregelen de regering-Rajoy wil gaan nemen om het Catalaanse separatisme de pas af te snijden – en hoe die ingrepen vervolgens vallen in Catalonië zelf.

Het Spaanse kabinet komt zaterdag in een ingelaste ministerraad bijeen om te besluiten over activering van artikel 155 van de grondwet. Hieronder kan de centrale regering het bestuur van een regio overnemen als dat zijn grondwettelijke verplichtingen niet vervult. Volgens Madrid is dit het geval sinds Catalonië op 1 oktober een door het grondwettelijk hof verboden referendum hield over afscheiding.

Die stembusgang, in de 7,5 miljoen inwoners tellende welvarende regio, ging door ondanks ferm Spaans politie-ingrijpen. De uitslag (ruim twee miljoen uitgebrachte stemmen en 90 procent voor afscheiding) werd door de Catalaanse regiopresident aangegrepen om op 10 oktober een ‘mandaat’ voor het uitroepen van de onafhankelijkheid op te eisen. Tijdens een bewogen avondzitting in het regioparlement werd die onafhankelijkheid echter meteen weer opgeschort. De Catalanen wilden, zeiden ze, de ‘dialoog’ nog een kans geven.

De regering in Madrid ging daar niet op in. Zij eiste helderheid: hadden de Catalanen zich nu wel of niet afgescheiden? Daarop kwam de voorbije week geen antwoord. Waarop de regering donderdag meldde ‘155’ in te roepen. Deze maatregel geldt als de ‘nucleaire optie’, omdat hij voor grote verontwaardiging zal leiden in Catalonië. Onder de huidige, in 1978 ingevoerde, Grondwet is nooit eerder een 155-procedure begonnen.

Regioparlement ontbinden

De regering moet het besluit voorleggen aan de senaat. In deze kamer heeft de regeringspartij PP een absolute meerderheid, waardoor de maatregelen die zaterdag onthuld worden, waarschijnlijk ook aangenomen zullen worden. Ook omdat twee andere grote partijen, de sociaaldemocratische PSOE en de liberale Ciudadanos hebben toegezegd mee te stemmen. De getrapte procedure kan nog zeker tot begin november in beslag nemen.

Vrijdag waren er berichten dat Madrid het regioparlement wil ontbinden en vervroegde verkiezingen wil uitschrijven voor januari. Ook kan ze regionale ‘ministeries’ overnemen en laten leiden door Madrileense bewindslieden. Daarbij wordt ook gekeken naar het Catalaanse politiekorps en de regionale omroep TV3. Sommige Spaanse politici bepleiten ook het Catalaanse onderwijscurriculum op te schorten, dat de jeugd een nationalistische ideologie zou opdringen.

In Catalonië zijn op voorhand al protesten aangekondigd. Zaterdag is er een grote nationalistische manifestatie gepland. Daarbij zal ook gedemonstreerd worden tegen het vastzetten van twee separatistische kopstukken. Deze twee mannen (beiden Jordi geheten) worden door de onderzoeksrechter beschuldigd van opruiing. Ook worden ‘Gandhi-achtige’ protesten beraamd, waarbij demonstranten bijvoorbeeld met een menselijke keten de instituties willen gaan ‘verdedigen’ die Madrid onder curatele zou willen stellen. Als het hierbij tot politie-ingrijpen komt, zou dat opnieuw schermutselingen kunnen opleveren tussen Spaanse agenten en Catalaanse betogers. De beelden van die botsingen op 1 oktober gingen de hele wereld over en werden door de separatisten aangegrepen om internationale steun te zoeken voor hun claim dat ‘Madrid’ hun regio zou onderdrukken.