Geen ‘Catalaanse toestanden’, maar ook Veneto wil meer zelfstandigheid

Referendum in de Veneto

Ze willen geen Catalaanse toestanden, maar de regio Veneto eist wel meer politieke zelfstandigheid en daarom wordt zondag een referendum gehouden. De voorzieningen zijn er onder de maat, vinden inwoners. En er zijn de asielzoekers.

Salvini gaat geduldig op de foto met zijn aanhangers, één voor één. Foto Marc Leijendekker

Ze zijn er in het rood. Roze. Paars. Grasgroen. Lilablauw. En ook in Hollands oranje. T-shirts met de boze slogan „Ara che sto stufo”.„Het is Venetiaans dialect, en het betekent ‘Pas op, ik ben het zat’ ”, zegt Giuliano Trecchetti. In de kolossale tent die is opgezet op een parkeerplaats in het saaie stadje Scorzè wemelt het van de mensen die zo willen laten zien dat ze er meer dan genoeg van hebben.

Trecchetti zit aan een van de lange tafels in de tent en ziet eruit als een gematigd man. Tweedjasje, keurig gestrikte stropdas. Maar ook hij is het zat, zoals zo veel anderen in de Veneto, de bedrijvige regio in het noordoosten van Italië. „We vragen al tien jaar om meer autonomie. Wat mij betreft kunnen ze kiezen: óf we beginnen een gewapende oorlog óf we houden een referendum.”

Bij de ingang van de tent in Scorzè zijn allerlei soort t-shirts te koop om het referendum te ondersteunen.

Foto Marc Leijendekker

Vrijwilligers rennen heen en weer om iedereen van een persoonlijk menu te voorzien. Pasta met eendenragout of tomatensaus. Polenta. Kaas. Worstjes. Bonen met uien. Gefrituurde vis . Zo’n zeshonderd mensen zijn gemoedelijk aan het eten. Maar als het plastic bestek wordt neergelegd, klinken er harde woorden.

„In tien jaar maken we dit land schoon. Dan gaan we weer werken en lachen.”

Matteo Salvini

Geen Catalaanse toestanden

„Als we ons eigen belastinggeld mochten houden, zouden we veel beter af zijn”, zegt Loredana Tessari, die regelt dat kantoren in Venetië schoon worden gehouden. „Nu gaat al ons geld eerst naar Rome en dan naar het zuiden. Laten we het hier uitgeven, dan kunnen we iets doen aan betere zorg, aan de werkgelegenheid.”

Zij is met haar man gekomen naar deze avond van eten en politiek (in die volgorde) omdat ze zondag ‘ja’ wil stemmen. ‘Ja’ in een referendum over meer autonomie – een referendum over afscheiding is twee jaar geleden verboden door het Constitutionele Hof. In de aangrenzende regio Lombardije, samen met de Veneto de locomotief van de Italiaanse economie, wordt een vergelijkbaar referendum gehouden.

Over afscheiding praat vrijwel niemand meer in deze tent. Dat is een roep van een paar jaar geleden. Niemand wil ‘Catalaanse toestanden’. Maar meer terugzien van de eigen belastingcenten, ja, dat is het eerste antwoord dat je krijgt als je vraagt waarom mensen hier zijn. Voor het vele geld dat hier wordt verdiend zijn de voorzieningen onder de maat. De honderden kleine en middelgrote bedrijven die vanuit de Veneto over heel de wereld zaken doen, ervaren de inefficiëntie en de vriendjespolitiek van de Italiaanse overheid als een blok aan het been. Het regent kritiek op de stato centrale – de centrale overheid.

Plaag van asielzoekers

Het begint met geld, en in tweede instantie gaat het ook over geld, maar dan komen de asielzoekers. De Lega Nord is de gangmaker achter de twee referenda – en hoewel veel politici uit andere partijen zich net als de patriarch van Venetië en de werkgeversorganisatie Confindustria achter de roep om meer autonomie hebben geschaard, is het ‘ja’ van veel mensen in deze tent ook een ‘nee’ tegen meer asielzoekers. „Die zijn een ware plaag in de Veneto”, zegt Maria Grazia Bosello, een keurig geklede oudere dame. „Waarom moeten ze hier twee jaar blijven als ze toch geen uitzicht hebben op asiel?” Fabio Libralato, een jonge ondernemer, zegt: „Het mag geen racisme worden, maar de opvang moet veel gecontroleerder. Ze hangen overdag maar wat rond in een bar, doen niets, terwijl wij aan het werk zijn.”

Al ons geld gaat eerst naar Rome en dan naar het zuiden

Loredana Tessari Inwoner Veneto

Als de meeste bordjes leeg zijn, komen de politici op het podium. Het klapstuk is Matteo Salvini, de leider van de Lega Nord die van een migratiestop zijn belangrijkste programmapunt heeft gemaakt. Hij maakt foto’s als de bordjes met de tekst ‘Salvini premier’ die op tafel klaar lagen omhoog gaan. En hij begint niet eerst over geld. Hij praat over migranten die fietsen stelen en in je garage pissen. Over het leger dat de grenzen moet gaan beschermen. Over de vijf miljard euro die hij wil uittrekken om iedereen zonder geldige papieren terug te sturen.

Salvini moet zich in bochten wringen, want hij probeert zijn partij een landelijke uitstraling te geven. Een referendum over autonomie en je eigen belastingcenten uitgeven passen daar veel minder goed in dan verzet tegen asielzoekers. Salvini kijkt al naar volgend voorjaar. Dan zijn er landelijke verkiezingen. Opiniepeilingen voorspellen succes voor een scenario waarbij de Lega de krachten bundelt met Berlusconi’s Forza Italia – waarbij het nog een open vraag is wie van de twee de grootste wordt en dus, zo zegt Berlusconi, de premier mag leveren.

In het vriendelijke openbare interview met Salvini op het podium is de Legaleider daarom eigenlijk vooral bezig met de landelijke politiek. „In tien jaar maken we dit land schoon”, zegt hij. „Dan gaan we weer werken en lachen.” Aan het eind van het gesprek vraagt hij aan de zaal of er nog iemand een selfie met hem wil, ook al is zijn witte overhemd helemaal doorweekt. Vrolijk gelach is het antwoord, en er vormt zich een on-Italiaans keurige rij van tientallen mensen die één voor één met Salvini op de foto gaan.

Tientallen mensen lieten op hun eigen telefoon hun foto nemen samen met Salvini. Foto Marc Leijendekker

Stap achteruit

Niet alle voorstanders van autonomie zijn blij met het referendum. „Het is een zinloze stap achteruit”, zegt Gianluca Busato telefonisch. Hij is een ingenieur die in 2014 de gangmaker was achter een online-referendum over onafhankelijkheid. „ Dit referendum gaat om weinig meer dan een verzoek aan de regering of we wat meer zelf mogen regelen.”

Bovendien, zegt hij, veel mensen in de tent mogen vinden dat Veneto zijn eigen beleid moet kunnen maken, maar recente voorbeelden daarvan zijn niet bepaald positief. Mosé, de beweegbare waterkering bij Venetië, is een enorm corruptieschandaal geworden. Twee lokale banken in de Veneto zijn in de problemen gekomen door wanbeleid en fraude. „We hebben twee veranderingen nodig, die parallel gaan”, zegt hij: „Stappen richting onafhankelijkheid en een andere politieke klasse. Als je een onbekwame coureur een Ferrari geeft, crasht die in de eerste bocht.”

Ook op de zondagse markt van het vestingstadje Cittadella is naast steun voor meer autonomie ook veel scepsis over het referendum van zondag te horen. „Het dient nergens toe. De dag erna verandert er niets”, zegt Alberto Graziotto, een 33-jarige winkelbediende. Orazio Gazzola, een gepensioneerde die antieke boeken verkoopt, vindt het referendum „una cazzata”, netjes te vertalen als ‘onzin’. „ Dit gaat alleen maar om politieke baantjes. Wat moeten we met meer autonomie? De Veneto heeft de slechtste politici van heel Italië. Een betere infrastructuur is veel belangrijker.”

Verkopers bieden zoete amandelkoekjes uit Sicilië aan, pecorino uit Sardinië, of kratjes vol honingzwammen. De fanfare staat na de mis klaar voor een tochtje door de stad, gevolgd door familie en bekenden. „Ik ga zeker stemmen”, zegt Graziano Baggio, die in houten panelen handelt. „Ik ben niet voor de Lega, die heeft zijn kans gehad. Maar wij nemen in de Veneto heel Italië op sleeptouw. Dat moet ze eens erkennen.”