Opinie

Als man draag je altijd het uiterlijk van de dader

pleit voor een cursus moderne masculiniteit. „Let op je taal. Spreek mannen op hun gedrag aan. Oriënteer je op feministische denkers. En laat vrouwen uitpraten.”

In de Verenigde Staten wordt elke zes minuten een vrouw verkracht, op diverse universiteitscampussen gaan vrouwen na zonsondergang niet alleen naar buiten en niet zonder vrienden naar een feestje. Want kan dat zomaar tot problemen leiden. Door de richtlijnen van het Rape, Abuse & Incest National Network te volgen, zouden vrouwen zich beter kunnen beschermen tegen seksueel geweld. Alleen: de verantwoordelijkheid voor seksueel geweld tegen vrouwen ligt niet bij vrouwen. Die ligt bij de man die de vrouw iets aandoet.

Amerika heeft een cursus ‘masculiniteit’ nodig. Die moet de conceptie van mannelijkheid grondig herzien. Zo’n cursus zou ook in Nederland moeten worden gegeven, want ook de cijfers van seksueel geweld tegen vrouwen in ons land zijn onthutsend – je moet afgelopen week onder een steen hebben geleefd om de stroom aan #MeToo-betuigingen op internet te hebben gemist.

Een op de zeven vrouwen in Nederland heeft onvrijwillig te maken gehad met vaginale penetratie, een op de acht met orale seks. Ruim veertig procent van de vrouwen heeft ooit een onvrijwillige seksuele ervaring gehad. Dit blijkt uit onderzoek dat in 2015 in het wetenschappelijk tijdschrift PLOS ONE werd gepubliceerd. De cijfers van kenniscentrum Rutgers zijn nog schokkender; een op de drie vrouwen tussen de twaalf en vijfentwintig jaar geeft aan wel eens ‘fysiek seksuele grensoverschrijding’ te hebben meegemaakt.

De cijfers over vrouwelijke integratie op de arbeidsmarkt, in de politieke arena en in de media zijn al even erg. Ja, de emancipatiegolf van vrouwen zet door, maar: al hebben vrouwen betere cijfers, een kortere studietijd en relevantere werkervaring, mannen krijgen net zo snel een baan.

Seksisme is hardnekkig. Dat is vervelend voor vrouwen, maar wederom: het begint bij mannen. En veel eerder nog dan het moment dat een man zijn handen ongevraagd op een vrouwelijk lichaam legt.

Enkele jaren terug ging ik voor haar verjaardag met mijn zus lunchen. We zaten met tien van haar vriendinnen aan tafel. Een van hen vertelde dat ze die week op kantoor aan een bureau had gestaan en een zittende, mannelijke medewerker een hand op haar maagstreek legde en zei: „Strak buikje heb jij eigenlijk.” Ik wist niet wat ik hoorde, maar voor alle vrouwelijke aanwezigen was dit gesneden koek: de rest van de middag kwam het ene na het andere stuitende verhaal voorbij. De gemene deler: geen van deze mannelijke collega’s werd op het moment zelf of later gecorrigeerd, noch door andere collega’s, noch van ‘bovenaf’ (in tegendeel, als het om ‘bovenaf’ gaat, hoorde ik juist over bazen die om naaktfoto’s vroegen).

Van alle ongewenste seksuele toenaderingen vindt een vijfde plaats op de werkvloer, blijkt uit cijfers van het CBS. Slechts tien procent van de incidenten wordt gemeld.

De media, de politiek, de werkvloer: de dominante cultuur is hyper-masculien, seksistisch, (passief-)agressief en onderdrukkend jegens vrouwen. En denk niet dat dit niets te maken heeft met al dat uiteindelijke seksuele geweld. Onderzoek heeft aangetoond dat mannen die van vrouwonvriendelijke grappen houden seksistisch gedrag en seksueel geweld – verkrachting! – tegen vrouwen minder erg vinden dan mannen die niet van dat soort grappen houden. Tijdschriften als het ter ziele gegane Maxim en FHM die vrouwen objectificeren en mannelijkheid overdreven aanprijzen, normaliseren seksisme ook.

Maar het zijn niet alleen mannentijdschriften die het vrouwbeeld beïnvloeden. Uit onderzoek van cosmeticamerk Dove blijkt dat veel reclame vrouwen een negatief zelfbeeld bezorgt. En mensen met een negatief zelfbeeld denker eerder dat ze narigheid ‘verdienen’. Ander, recent onderzoek uit de Verenigde Staten leert dat (het aankaarten van) ongewenste intimiteit op werkvloer of campus voor een geknakte loopbaan zorgt.

Masculiniteit is een ingezeepte helling: je kunt niet „een beetje” masculien zijn. Wie niet gelooft in de vormgeving van de maatschappij door vrouwen, in hun sportprestaties, in hun intellect, in hun lichamelijke autonomie (dat betekent dus ook: geen hand op haar kont, geen tikje op haar billen), in hun voorbeeldfunctie en in hun recht op bescherming door wetgeving, werkt mee aan elke vorm van geweld tegen vrouwen.

Feminist zijn betekent niks anders dan: gelijke kansen willen voor mannen en vrouwen. Die kansen behelzen tevens, hoe cynisch dat ook klinkt: een even grote kans op aanranding, een even grote kans op cyberstalking, een even grote kans op een baan. Nu komen al deze fenomenen statistisch gezien vaker voor bij vrouwen dan mannen.

Die cursus mannelijkheid moet er dus zeker komen. De titel? Simpel: ‘Hoe gedraag ik me als man?’ Thuis, op de werkvloer (dag, Harvey Weinstein), op de tv, als politicus (hé, Thierry), op het internet (hallo, reaguurders!), langs het sportveld (het gaat niet om die rokjes of die paardenstaart maar om het spel), in de kroeg, in de trein, in de spits, of op dat verlaten plein, als het donker is.

Nou, een goed begin is de oude vuistregel: Wat niet wil dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet. Een foto van jezelf met het bijschrift ‘Zou u hem doen?’ Niet grappig. Niet leuk. Niet doen, dus. Structureel overslagen worden voor een programma, een positie, een partijtje? Niet leuk. Vragen dus, die mensen! In de politiek genegeerd worden? Luíster eens naar een vrouw.

Verder: man, leer omgaan met afwijzing. Als je niet weet wat flirten is, vraag dan eens aan een vriendin wat zij leuk vindt. Doe niet aan catcalling (of uitfluiten of nasissen). Lees boeken met vrouwelijke hoofdpersonen. Vraag je vrouwelijke vrienden hoe deze formatieperiode bevalt of hoe alleen met een man in de lift staan voor hen voelt. Let op je taal. Spreek andere mannen op hun gedrag aan. Verdiep je in feministische denkers: in de media, in de politiek, in je omgeving (en laat ze uitpraten!). Vind een feministische zaak en leg je er op toe (gelijke betaling, recht op abortus). Wees je bewust van je eventuele (machts)positie op werk. Misbruik die niet. En abonneer jezelf niet op vrouwonvriendelijke tijdschriften. Wat zeg ik? Kijk niet eens in dat soort tijdschriften of weblogs. Ook niet voor ‘de grap’. Ook niet ter verstrooiing. Je gedrag – ook je muiskliks! – weegt zwaarder dan je woorden. Trek je dat aan. En neem dus je verantwoordelijkheid. En onthoud, altijd, als je een man bent, dat je het uiterlijk van een dader draagt.

Correctie: In een eerdere versie van dit artikel werd het wetenschappelijke tijdschrift Plus One genoemd. Dit moet Plos One zijn.