‘Warme persoonlijkheid’ die veel voor elkaar krijgt

Ank Bijleveld

Als onderhandelaar van Rutte I was CDA’er Ank Bijleveld mede verantwoordelijk voor grote bezuinigingen bij Defensie. Nu gaat ze dat departement zelf leiden.

Ank Bijleveld (55) stond al sinds het begin van de formatie bovenaan het lijstje van potentiële CDA-vrouwen in het nieuwe kabinet. De huidige commissaris van de koning in Overijssel werd genoemd voor verschillende posten en zelfs als mogelijke vicepremier in Rutte III. Dat ze Defensie gaat leiden, is echter een verrassing.

Militairen reageren verheugd op haar benoeming, omdat ze ruime bestuurservaring heeft, maar vooral omdat ze is opgegroeid in een militair nest. Ze was als onderhandelaar van Rutte I echter ook medeverantwoordelijk voor de grootste bezuiniging op de krijgsmacht.

Bijleveld hopt voor de derde keer van de lokale politiek naar Den Haag. Ze was Tweede Kamerlid (1989-2001) en staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2007-2010). Daartussen was ze burgemeester van de fusiegemeente Hof van Twente en sinds 2011 is ze commissaris van de koning.

Bijleveld-Schouten groeide op in een rooms-katholiek gezin dat regelmatig verhuisde omdat haar vader beroepsmilitair was. Hij was kolonel bij de administratieve dienst van de landmacht én actief binnen het net gefuseerde CDA. Bijleveld zelf werd na haar studie bestuurskunde lid van de gemeenteraad in Enschede. Daar viel ze zo op als talent, dat ze op 27-jarige leeftijd Kamerlid mocht worden. Tot 2001 zat ze in de Kamer.

Succesvolle comeback

Haar Haagse comeback als staatssecretaris in 2007 wordt alom als een succes gezien. Ze kreeg de moeilijke portefeuille Koninkrijksrelaties en werd verantwoordelijk voor het ontmantelen van het land de Nederlandse Antillen. De Caribische eilanden moesten van elkaar losgemaakt worden en door als onafhankelijke landen (Curaçao en Sint Maarten) of bijzondere gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius en Saba).

Tegelijkertijd moest een schuldsanering worden afgesproken. Geen eenvoudige opdracht in de toch al moeizame relatie tussen Nederland en de eilanden, die ze toen het kabinet alweer demissionair was volbracht.

Een toenmalige medewerker van Bijleveld roemt haar om haar „warme persoonlijkheid” waarmee ze mensen voor zich inneemt en het idee geeft er voor hen te zijn. Daarmee won ze politici op de Caribische eilanden voor zich.

Die kwaliteit kan ze bij Defensie goed gebruiken, want militairen voelen zich door de politiek slecht behandeld en leven in onzekerheid over hun eigen veiligheid. Het fatale ongeluk in Mali, waarbij vorig jaar twee militairen omkwamen en waarom minister Jeanine Hennis (VVD) moest aftreden, heeft er diep ingehakt.

Onderzeeërs kopen

Dat is niet het enige waar Defensie van moet herstellen. De grote opgave van de nieuwe minister is zorgen dat de 1,5 miljard euro die de krijgsmacht in de komende kabinetsperiode extra krijgt goed besteed wordt. De verleiding kan groot zijn om mooie spullen te kopen – nieuwe onderzeeërs of meer gevechtsvliegtuigen – terwijl vooral achterstallig onderhoud nodig is: reserveonderdelen, munitie, oefeningen en adequaat personeelsbeleid.

Die problemen heeft Bijleveld overigens mede veroorzaakt. In 2010, toen zij opnieuw nummer twee was op de kandidatenlijst van het CDA, onderhandelde ze mee over de vorming van het kabinet-Rutte I. Dat kabinet bezuinigde bijna 1 miljard euro op de krijgsmacht.

Bij de uitvoering van het kabinetsbeleid was Bijleveld niet betrokken, want ze had al voor de formatie gesolliciteerd als commissaris van de – toen nog – koningin. „Dat ze in Rutte I geen minister wilde worden, had alles te maken met haar oordeel over de samenwerking met de PVV”, zegt de oud-medewerker. Bijleveld „zit aan de linkerkant van het CDA”.

Militairen zijn blij dat ze in Rutte III terugkeert, zegt Ruud Vermeulen. Hij is voorzitter van de Officierenvereniging, een club die Bijlevelds vader ooit leidde. „Het is fijn dat zij de cultuur kent”, zegt Vermeulen.