Column

DWDD-eerbetoon: Jan Wolkers was gemaakt voor televisie

Zap

Een speciale uitzending van De Wereld Draait Door liet zien hoe goed schrijver Jan Wolkers (1925-2007) het deed op tv.

DWDD-special over Jan Wolkers (BNNVARA)

God, wat was Jan Wolkers toch goed op televisie. Want wie kan er zo lyrisch praten over een ontvelde vleestomaat die vochtig op het aanrecht ligt te wachten. Een man die je als kijker laat denken: ja, zoom nog wat verder in op die tomaat, kom op, we willen méér tomaat!

Het tomatenstukje was een van de talloze prachtfragmenten van de schrijver en kunstenaar die De Wereld Draait Door (BNNVARA) woensdag liet zien. De hele uitzending was aan Wolkers gewijd wegens de verschijning van Het litteken van de dood, de biografie waar Onno Blom donderdag op promoveert – dan is Wolkers precies tien jaar dood. De biograaf was eregast, Wolkers’ weduwe Karina was tafeldame.

Blom werkte tien jaar aan zijn boek. Hij werd door Wolkers kort voor diens dood gevraagd en een dag later belde de schrijver al pesterig op: „Heb je dat boek al af?” Wolkers wist hoe groot de opdracht was: de schrijver had alles opgeschreven en alles bewaard.

Blom had een cassetterecorder meegebracht naar de studio. Wolkers gebruikte die om gesprekken op te nemen, zodat hij later stukjes kon gebruiken voor de dialogen in zijn romans. Hij verborg het ding in een linnen tas met een gat erin – of verstopte hem onder tafel. Karina tikte de bandjes voor hem uit. Zo hoorden we een bandopname van Wolkers’ vader, die zegt: „We dragen allemaal de kiem van de dood in ons.” Jan had het niet van een vreemde.

Het gesprek ging, naar de aard van het beestje, veel over seks. „Ik lag er vaak naast”, zei Karina Wolkers over Jans omgang met andere vrouwen, die zichzelf lachend „het slachtoffer van mijn overleden echtgenoot en zijn biograaf” noemde: „Jan schreef alles op, hij heeft het uitgeserveerd, voor mij is het een beetje zielig.” De intermezzo’s waren met zorg vormgegeven: een door Wolkers voorgelezen fragment met bijpassende beelden die vervloeiden met Wolkers’ eigen tekeningen; live vertolkte jazz gecombineerd met de tekst van een brief waarin Dizzy Gillespie aan de orde kwam; een mooie anekdote van Nico Dijkshoorn over zijn moeder en Jan Wolkers.

Maar de studiogasten werden van gene zijde overstemd door Wolkers, die in het ene na het andere clipje in beeld verscheen. („Zijn talent op tv heeft hem enorm geholpen om zijn werk aan de man te brengen”, aldus de biograaf.) Het grote rode beest vulde het scherm, maar mooi was het ook om te zien hoe op het laatst de vertrouwde zinnelijke woordenstroom uit een oud en broos lichaam stroomde.

In een van de filmpjes zong Wolkers de lof van Frans Hals, de schilder van de grove streken die hij de Nederlandse ‘Shakespeare in de verf’ noemde. Het zou me niets verbazen als Jan Wolkers zichzelf als de Frans Hals van de Nederlandse literatuur beschouwde.

Perfect was de uitzending niet: over de biografie had ik nog wel wat meer willen weten, bijvoorbeeld over de momenten waarop het verhaal dat Blom over Wolkers leven vertelt, afwijkt van het verhaal dat de theatrale Wolkers zelf van zijn leven maakte.

Gelukkig is er nog gelegenheid om die vragen te stellen, want de Wolkersdagen op televisie duren nog even voort. Zondag wijdt VPRO Boeken de hele uitzending aan de biografie en maandag brengt de Het uur van de wolf (NTR) nog Jan Wolkers spreekt, een documentaire waarvoor Wim van der Aar het grote audiovisuele archief van Wolkers zelf mocht gebruiken. Naar de beelden die dat gaat opleveren maakte DWDD alleen maar nieuwsgieriger.