Opschudder met fenomenale dossierkennis

Rutte III

Zonder ervaring in de diplomatie of in internationale organisaties treedt VVD’er Halbe Zijlstra aan op Buitenlandse Zaken.

Foto Robin Utrecht/ANP

Halbe Zijlstra zou minister worden in Rutte III – daar deed hij niet geheimzinnig over. Maar dat hij nu terechtkomt op Buitenlandse Zaken, is verrassend. In zijn politieke loopbaan hield Zijlstra zich vooral bezig met onderwijs, cultuur, energie en zorg. Met hem krijgt Buitenlandse Zaken na de PvdA’ers Timmermans en Koenders een bewindsman zonder verleden in diplomatie of internationale organisaties.

Toch is Zijlstra niet gespeend van buitenlandervaring. Voordat hij in 2006 Tweede Kamerlid werd, had hij een eigen adviesbedrijf waarmee hij veel klussen over de grens deed: in Colombia, Mexico en Rusland. Als fractievoorzitter publiceerde hij een uitgebreid artikel over ‘realistisch buitenlandbeleid’. De kern van zijn betoog: Nederland moet in de buitenlandse politiek minder met het vingertje zwaaien. Deals sluiten met onfrisse, autocratische regimes? Als het goed is voor het Nederlands belang, dan moet dat gewoon.

Lees ook over de collega’s van Zijlstra: Dit wordt kabinet-Rutte III

Later schreef Zijlstra samen met VVD-Kamerlid Malik Azmani een plan voor een gemeenschappelijk Europees asielbeleid. De EU, zo betoogde dit ‘plan-Azmani’, zou in principe geen asielzoekers meer moeten toelaten. Opvang van vluchtelingen hoort thuis in de regio. Wie vervolgens asiel krijgt, kan naar Europa komen.

Dit principe wordt toegepast in de ‘Turkijedeal’ (2016), die bijdroeg aan het bezweren van de Europese vluchtelingencrisis. In de toekomst wil de EU meer van dit soort deals gaan sluiten, met landen in Afrika en het Midden-Oosten. Als minister van Buitenlandse Zaken zal het één van Zijlstra’s belangrijkste aandachtspunten zijn.

Hate figure

Zijlstra (48) groeide op in Friesland, als zoon van een rechercheur. Als VVD-fractievoorzitter verwierf hij de afgelopen jaren een fenomenale dossierkennis op zo’n beetje ieder beleidsterrein, zo constateerden zijn mede-onderhandelaars tijdens de formatie van Rutte III. Een rotklus was het wel, fractievoorzitter van de grootste regeringspartij. Herhaaldelijk zette premier Rutte zijn tweede man voor het blok met voldongen feiten, zoals bij het sociaal akkoord (2013) en het derde steunpakket voor Griekenland (2015). Telkens moest Zijlstra, die bekendstaat als rechtse VVD’er, slikken.

Hij was eerder bewindspersoon, in Rutte I. Als staatssecretaris van OCW bezuinigde Zijlstra ingrijpend op de cultuursubsidies. In de kunstwereld groeide hij daarmee uit tot een hate figure. Het deed Zijlstra weinig: hij schiep er wel plezier in om de boel eens stevig op te schudden.

Illustratief voor zijn houding was de grote zwart-witfoto die Zijlstra op zijn werkkamer op het ministerie had hangen. Die was, lekker provocatief, van zijn favoriete hardrockband Metallica. Maar dan wel, zo vertelde hij er meteen bij, gemaakt door Anton Corbijn.