Recensie

Gemakzuchtige les over de democratie van De Verleiders

De Verleiders, boegbeeld van progressief, activistisch theater, maken met Stem Kwijt een wonderlijk ouderwetse voorstelling, gevuld met dooddoeners en gekopieerde kreten.

Scène uit ‘De Verleiders: Stem Kwijt’ Foto Raymond van Olphen

De democratie verkeert in een crisis, stellen De Verleiders. Maar als de democratie door De Verleiders gered moet worden, dan is ze reddeloos verloren. Het gezelschap onder aanvoering van George van Houts en Tom de Ket staat te boek als het boegbeeld van progressief, activistisch theater, maar Stem Kwijt is een wonderlijk ouderwetse voorstelling: een schoolvoorbeeld van lui links denken, waarin de makers niet verder komen dan het herkauwen van kwesties die door kranten zijn uitgezocht en slogans die je al jaren hoort.

Rommelig gekibbel

De vijf mannen beginnen met een rommelige proloog waarin ze kibbelen over het uitgangspunt van de voorstelling. Centraal idee is dat onze democratie gekaapt is door grote bedrijven en wordt belaagd door scoringsgeile media, te veel Europa, de calculerende consument, enzovoort. De hele voorspelbare riedel. Daaruit vloeit de vraag, kennelijk, waarom wij onze politici zo wantrouwen. Antwoord: omdat ze geen kennis van zaken hebben. Zo vliegt de ene na de andere dooddoener voorbij, waarvan de helft opzichtige onzin is („Alle Britten hebben spijt van de Brexit”), om de schijn van discussie te wekken.

Jaren zeventig-cabaret

Veel ervan ligt gemakkelijk in het gehoor, omdat het al zo vaak gezegd is. Het affront aan de democratie van De Verleiders is dat ze zich niet bekommeren om onderbouwing, argumenten, dialoog, het uitdiepen van een onderwerp of het meer dan in oneliners presenteren van standpunten. Als je zo graag de democratie wil verdedigen, doe dan je best om een voorbeeld te zijn. Denk een stap verder en toont iets van een eigen of origineel inzicht.

Wel spelen de vijf een half uur lang een sketch waarin vijf oude mannetjes oeverloos vergaderen door over elke uitspraak te stemmen. Dat is vakkundig geacteerd en niet ongrappig; als je van jaren zeventig-cabaret houdt. Maar waarom het verenigingsleven bespotten als je er ook voor pleit dat de hyperindividuele, moderne mens zich weer gaat bekommeren om solidariteit?

Impotent

Ook zijn er belerende speeches, zoals over hoe fijn het is om belasting te mogen betalen. Niet door het belang van belasting te analyseren, nee, door heel vaak te roepen dat het fijn is. Tegen de inderdaad domme suggestie dat dit land een oorlog nodig zou hebben om zichzelf terug te vinden, brengen de mannen in dat ze wel tegen zijn, maar met een hulpeloze kanttekening: hoe kan ik aan mijn kind uitleggen dat iets slecht is als ik het nooit zelf heb meegemaakt? Serieus? Is dat je probleem?

Vergelijk dat met de spitsvondige satire van Lubach, die onopgemerkte misstanden uitzoekt en met een kwinkslag relevant maakt. Of vergelijk het met de talrijke geëngageerde theatervoorstellingen dit jaar, zoals Gidsland, van Mugmetdegoudentand, dat actuele kwesties persoonlijk en invoelbaar maakt. Stem Kwijt doet in die stroom opmerkelijk gemakzuchtig en impotent aan.