De sluwe niet-politicus

Eric Wiebes

Als staatssecretaris had Wiebes het in de Tweede Kamer heel zwaar door de mislukte reorganisatie van de Belastingdienst. Maar hij is een man die „niet snel sombert” en nu beloond wordt met een ministerspost.

Bart Maat/ANP

Het was „heel erg misgegaan”, hij was „niet in control van het proces” en daar bovendien als enige „politiek verantwoordelijk voor”. Het had niet veel gescheeld of Eric Wiebes (VVD) had Den Haag een jaar geleden moeten verlaten. In een debat over een totaal mislukte reorganisatie van de Belastingdienst waarvoor hij als staatssecretaris van Financiën verantwoordelijk was, moest Wiebes héél diep door het stof.

Toch hoefde hij niet af te treden van de Tweede Kamer. Ook niet toen in februari van dit jaar twee oud-topambtenaren in een buitengewoon hard rapport concludeerden dat het innen van de belastingen (150 miljard euro per jaar) gevaar liep. Reden: een „informele” bedrijfscultuur, een „verouderd” personeelsbestand, „fragiele” computersystemen en de ontspoorde reorganisatie. Wiebes’ positie kwam opnieuw in gevaar, maar vallen deed hij niet.

In Rutte III wordt Eric Wiebes (Delft, 1963) zelfs bevorderd, tot minister van Klimaat en Economische Zaken. Tijdens de kabinetsformatie kreeg hij van premier Mark Rutte het vertrouwen voor hun VVD te onderhandelen over het financiële plaatje (waar hij vervolgens tot woede van de partijtop de hypotheekrenteaftrek weggaf).

Je zou denken: een man die het zwaar heeft gehad de laatste jaren. Maar zo zit Eric Wiebes niet in elkaar. Hij kan over het Binnenhof lopen en zeggen dat hij niet „snel sombert”, om vervolgens heel hard te grinniken.

Financieel onafhankelijk

Wiebes was ooit consultant bij McKinsey en had daarna een eigen consultancybureau – het maakte hem financieel onafhankelijk. Twaalf jaar geleden verruilde hij het bedrijfsleven voor de publieke zaak: hij werkte als hoge ambtenaar op het ministerie van Economische Zaken, was vier jaar wethouder Verkeer in Amsterdam en vanaf 2014 staatssecretaris.

Er zijn weinig mensen die Wiebes niet mogen. Hij is een praktische probleemoplosser, ziet zichzelf niet als politicus – meer als cijfernerd. Tegen AT5 zei hij ooit, als wethouder, over politici: „Ik vind dat ze hun werk moeten doen, hun mond moeten houden en niet de hele tijd voor de camera gaan staan.”

Wiebes is een man die als wethouder bij een verkeersopstopping op zijn vouwfiets springt en een middag op een kruispunt gaat staan turven. Terug op het stadhuis komt hij met een voorstel om de verkeerslichten anders af te stellen en daarna kan iedereen weer doorrijden.

Lees verder over het takenpakket van minister Wiebes: Wiebes wordt minister van paradoxen

‘Origineel denker’

Toen bij de aanleg van de Noord/Zuidlijn, waarvoor hij verantwoordelijkheid droeg, bleek dat winkeliers last hadden van luid getoeter van vrachtwagens, kon Wiebes dat werkelijk niet geloven. In een interview, met kenmerkend gevoel voor theater: „Dit kán toch gewoon eigenlijk niet zo. Amsterdam is toch geen stráfkamp. Dit móét anders kunnen.”

Maar onderschat zijn politieke kwaliteiten niet. Heel sluw, met terugwerkende kracht, was zijn waarschuwing over de problemen bij de Belastingdienst, kort na zijn aantreden in Den Haag. Er was heel veel mis, dat kon niet zomaar opgelost worden, zei Wiebes. Toen hij later in politieke problemen kwam, kon hij steeds zeggen dat hij had gewaarschuwd. Bovendien maakt hij veel werk van zijn contacten met Kamerleden – hij loopt regelmatig over de gangen van de Tweede Kamer om handen te schudden en bij te kletsen.

„Een origineel denker”, noemde partijgenoot en voormalig VROM-minister Ed Nijpels hem deze week in NRC. En: iemand die „vooraan stond” toen „de ruggengraten” werden uitgedeeld.