‘Catalonië’ wordt Europese kwestie tegen wil en dank

EU-top

Spanje heeft geen behoefte aan buitenlandse inmenging. Maar de zaak zit de EU danig in de weg.

De Spaanse premier Mariano Rajoy arriveert donderdag op de Eurotop. Foto Aurore Belot/FP

Ze zaten donderdag tijdens de EU-top in Brussel pal naast elkaar: de Spaanse premier Mariano Rajoy en zijn Belgische ambtgenoot Charles Michel. Alsof ze wilden benadrukken dat ze echt geen ruzie hebben. Broederlijk vertoon dat niet kon verhullen dat de Catalaanse kwestie tegen wil en dank ook een Europese aan het worden is.

Spanje is allergisch voor buitenlandse bemoeienis met het almaar hoger oplopende conflict met de Catalaanse afscheidingsbeweging. Het keek dan ook op toen Michel dit weekend in een interview met Belgische kranten het politiegeweld in Catalonië veroordeelde en opriep tot dialoog. Madrid zou via diplomaten „verbijsterd” hebben gereageerd.

Wat had Michel gezegd? „Wanneer men geconfronteerd wordt met een politieke crisis, dan is het via een politieke dialoog dat men een oplossing moet vinden.” Nu roepen er wel meer op tot dialoog - ook de Europese Commissie doet dat. Maar Michel ging net een stapje verder. Als die dialoog mislukt „moeten we ons afvragen of er nood is aan een Europese of internationale bemiddeling”.

Dat zinnetje valt compleet verkeerd in Spanje. Vooral ook omdat dit is waarop de Catalanen al weken aansturen: de confrontatie met Madrid naar een internationaal niveau tillen, in de hoop dat dit Madrid verzwakt. Rajoy zelf zit niet te wachten op bemiddelaars van buiten. Dit is een zuiver binnenlandse kwestie, klinkt het als een mantra uit Madrid.

Juist tijdens de EU-top wilden leiders het startschot geven voor Europese vernieuwing: de komende anderhalf jaar willen ze in talrijke vastgelopen dossiers - van migratie tot digitale economie - doorbraken forceren. De Catalaanse kwestie zit daarbij hinderlijk in de weg. Zaterdag wacht een dramatische ontknoping, wanneer de Spaanse regering tijdens een speciaal overleg moet gaan besluiten of Catalonië zijn autonomie verliest.

Vrijwel alle EU-leiders staan pal achter Rajoy. De argumenten zijn bekend: het referendum dat de Catalaanse separatisten onlangs hielden, is ongrondwettig verklaard door het Constitutionele Hof. De Catalaanse regering kan van alles willen, maar er is ook nog zoiets als de rechtstaat.

Ik ga Spanje geen lessen geven

Catalonië stond formeel niet op de agenda van de top. „Maar ik ga er wel van uit dat het bij een broodje kaas ter sprake zal komen”, zei Europarlementariër Hans van Baalen, tijdens een ‘minitop’ van liberale regeringsleiders in Brussel. Tijdens een onderonsje van christen-democraten verdedigde CDA-leider Sybrand Buma de Europese stilte. „Er wordt vaak gezegd: Europa bemoeit zich overal mee, en dit gaat over de Spaanse grondwet. Het zou eerder een risico zijn als Europa positie zou kiezen.”

Rutte wilde niets zeggen over de kwestie. Maar Michel stond niet helemaal alleen. De derde Benelux-premier, de Luxemburger Xavier Bettel, nam het voor hem op. „Het staat niet op de agenda [van de top, red.], maar we kunnen de realiteit niet negeren. Ik ga Spanje geen lessen geven, maar in mijn land spreek ik met de mensen en probeer ik rondom de tafel oplossingen te vinden.” Ook die opmerking zal niet goed gevallen zijn in Madrid.