Aanhang Trump vergeeft hem ook zijn tactloze condoleances

Gesneuvelde militairen en hun nabestaanden zijn bijna heilig in de VS. Maar dat president Trump één familie nogal bot troostte, lijkt zijn kiezers nog niet af te schrikken.

Het Witte Huis. Foto Brendan Smialowski/AFP

Is Donald Trump een patriot? Die vraag kan zomaar inzet worden van de laatste nationale controverse rond de Amerikaanse president, die draait om zijn reactie op het hoogste offer dat een Amerikaan kan brengen: sneuvelen voor het vaderland.

Een condoleancetelefoontje van Trump naar de weduwe van een in Niger omgekomen militair heeft tot ophef geleid. Het telefoontje kwam toen de vrouw, Myeshia Johnson, met haar kinderen en schoonmoeder in een limousine op een vliegveld in Florida stond, in afwachting van het stoffelijk overschot van haar man. De telefoon stond op de luidspreker, waardoor Frederica Wilson, Democratisch Congreslid en ook in de auto, kon meeluisteren. Zij verklaarde dat Trump zei dat de gesneuvelde Johnson „wist waarvoor hij had getekend”. Ook noemde de president de gesneuvelde Johnson steeds ‘your guy’, ‘je vent’ - volgens Wilson wist hij diens naam niet.

Trump zei op Twitter aanvankelijk dat het Congreslid dit verzonnen had. Maar toen de moeder van de gesneuvelde militair het relaas bevestigde zei zijn woordvoerder Sarah Huckabee Sanders dat de bedoelingen van de president integer waren, terwijl het Congreslid uit was op politiek gewin. „Om hier een affaire van proberen te maken”, aldus Sanders, „is afschuwelijk en walgelijk.”

Toets voor empathie

Op het telefoontje werd extra gelet. Dit omdat Trump maandag na een vraag over het uitblijven van zijn reactie op de dood van de vier militairen in een hinderlaag, op 4 oktober, zei dat hij ‘altijd’ de ouders van gevallen soldaten belde. Hij zei ook dat vorige presidenten, zoals Obama, dit niet deden. Obama’s oud-medewerkers reageerden furieus op Twitter.

Trump maakte het nog erger door dinsdag de vraag op te werpen of zijn stafchef, John Kelly, wel een telefoontje van Obama had ontvangen toen zijn zoon op een landmijn stapte in Afghanistan. Kelly spreekt in het openbaar zelden over de dood van zijn zoon. Een telefoontje kreeg hij volgens Amerikaanse media indertijd niet, onduidelijk is of Obama wel een ander blijk van medeleven toonde.

Voor Amerikaanse presidenten is de kwaliteit en kwantiteit van hun troost een belangrijke test. Tonen ze genoeg empathie en waardigheid om de natie te verenigen in rouw? Trump kreeg al eens kritiek, toen hij in Puerto Rico slachtoffers van orkaan Maria rollen keukenpapier toewierp als betrof het snoepgoed op een kinderfeest. Maar er werd instemmend gereageerd op zijn toespraak in Las Vegas na de massaschietpartij daar.

David Johnson
Foto Reuters
Bryan Black
Foto Reuters
Jeremiah Johnson
Foto Reuters
Dustin Wright
Foto Reuters

Onaantastbare ‘Gold Star’-families

Troost aan nabestaanden van gesneuvelde militairen, is een nog grotere presidentiële uitdaging. De president belichaamt als het ware het vaderland waarvoor de militair zijn leven gaf; hij moet diens familie ervan verzekeren dat het offer niet voor niets was. Daarbij is verering van militairen in de VS de laatste decennia gegroeid. In publieke ruimten zoals luchthavens krijgen militairen nu vaak spontaan applaus. Ze gelden steevast als ‘helden’.

De status van nabestaanden van militairen, de ‘Gold Star’-families, is nagenoeg onaantastbaar. Trump vergat dit al eens eerder. Deze zomer ontstond ophef toen Trump de ouders van een in Irak gesneuvelde militair, een moslim, aanviel. Diens vader had op de Democratische partijconventie kritiek op Trump geuit. Tijdens zijn campagne betwistte Trump ook de heldenstatus van zijn partijgenoot, senator John McCain, die jaren in krijgsgevangenschap in Vietnam doorbracht.

Persbureau AP belde de families van tijdens Trumps presidentschap gesneuvelde militairen. Trump heeft zeker niet alle gezinnen gebeld, zoals hij claimde. De nabestaanden die wilden reageren waren even vaak wel als niet te speken over de troost van de president. Trump beloofde één nabestaande in juni een cheque te zullen sturen van 25.000 dollar. Maar die werd woensdag pas gestuurd nadat The Washington Post had bericht over het uitblijven ervan.

Volg de laatste ontwikkelingen via ons Trumpblog

Voor vlag en vaderland

In het Congres ligt momenteel een belastingplan klaar en de chaos rond het zorgstelsel duurt voort. Maar voor Trump, schreef webmagazine Politico, zijn kwesties die draaien om patriottisme veel belangrijker. Dat is immers de waarde die hij voor zijn aanhang moet belichamen. Een belangrijk element van de slogan Make America Great Again is dat vlag en vaderland weer heilig moeten zijn, en boven iedere kritiek verheven. Niet voor niets protesteert Trump op Twitter al weken tegen de zwarte footballspelers die knielen als het volkslied wordt gespeeld. Dat is een kwestie die het vuur bij zijn aanhang brandende houdt.

Trump kan zich met militaire gezinnen dus niet al te veel fouten veroorloven. Maar vooralsnog lijkt het er niet op dat zijn stijl van condoleren zijn aanhang afschrikt. Graadmeter daarvoor is Fox News, dat schreef dat Congreslid Frederica Wilson in het verleden tegen meer geld en voorzieningen voor veteranen heeft gestemd. De kop luidde: ‘Wie is er ongevoelig?’

Donderdag drukte stafchef John Kelly de affaire voorlopig de kop in. Hij gaf een lange, zeer indrukwekkende speech waarin hij om meer respect voor gesneuvelden en hun nabestaanden vroeg. Hij zei ‘absoluut verbijsterd’ te zijn dat een Congreslid het gesprek tussen de familie en een president had geopenbaard.

Dit stuk is op 20-10-2017 geactualiseerd.