Recht & Onrecht

Vertrouwelijkheid is er niet voor advocaten, maar voor hun cliënt

Het contact tussen advocaat en cliënt moet ook als het over fiscale zaken gaat, vertrouwelijk blijven, schrijft hoogleraar advocatuur Diana de Wolff in de Togacolumn. De teksten daarover in het regeerakkoord vindt ze onheilspellend.

Op de interessante tentoonstelling Soul of a Nation trof mij een schilderij van een man die vastgebonden op een stoel zit, gekneveld. Zijn lichaam is transparant, alsof het een röntgenfoto is. Het gaat om Bobby Seale, medeoprichter van de Black Panthers, die verdacht werd van samenzwering en in 1969 door de federale overheid van de VS werd vervolgd. De rechter liet hem vastbinden en knevelen wegens zijn weerspannige gedrag. Seale ging tegen de rechter te keer omdat het proces moest doorgaan ondanks ziekte van zijn advocaat en het Seale niet werd toegestaan zichzelf te verdedigen.

Dromen

Het beeld maakt in één oogopslag duidelijk waarom het recht op vrije advocaatkeuze zo belangrijk is. Een advocaat is een vertrouwenspersoon, tot wie je je kunt wenden met je vragen over rechten en plichten en met je twijfels en angsten. Die je kan vertellen of aan je dromen wetten in de weg staan. Die je door de veelheid aan ingewikkelde regels kan loodsen. Het belang dat iedere rechtzoekende zich tot een onafhankelijke advocaat kan wenden zonder vrees voor openbaarmaking van  de communicatie wordt niet voor niets gezien als een fundamenteel algemeen maatschappelijk belang.

Niet voor niets een recht

Het belang van vertrouwelijkheid vormt de basis van het verschoningsrecht. Dat is geen privilege van advocaten, zoals wel wordt gedacht, maar een recht van de cliënt. De vertrouwelijkheid van de communicatie tussen advocaat en cliënt is echter niet voor iedereen vanzelfsprekend. Zo suggereerde staatssecretaris Wiebes in januari van dit jaar, naar aanleiding van de ‘Panama Papers’,  dat het verschoningsrecht van advocaten in fiscale zaken zou moeten worden beperkt tot communicatie in verband met het voeren of voorkomen van een procedure. Louter advisering door advocaten over fiscale aangelegenheden zou niet langer  vertrouwelijk meer moeten zijn.  Hoe veelomvattend, complex en veranderlijk de belastingwetten ook zijn. En hoezeer het voor belastingplichtigen van belang is te laten toetsen wat rechtmatig of verdedigbaar is, zonder dat de belastingdienst kan meeluisteren.

Wie volgt na de belastingdienst?

Wie zich de impact voorstelt van de gedachte van Wiebes, realiseert zich dat daarmee de geheimhouding in tal van zaken op het spel zou komen te staan. Op heel veel rechtsterreinen spelen immers fiscaalrechtelijke vragen. In mijn arbeidsrechtpraktijk komen vaak fiscale aspecten aan de orde, bijvoorbeeld bij afvloeiingsregelingen of pensioenstortingen. Ik adviseer daarover bijna altijd zonder dat er een verband is met lopende of dreigende procedures. Bovendien: als de belastingdienst mag weten wat zich in de spreekkamer van advocaten afspeelt, waarom zouden de politie, het UWV en alle toezichthoudende autoriteiten van Nederland dat dan niet ook mogen? Er is helaas nog wel meer waarover we ons zorgen moeten maken dan over belastingontduiking.

De aanval van de staatssecretaris op het verschoningsrecht lijkt ervan uit te gaan dat belastingplichtigen juist met hulp van advocaten aan hun fiscale verplichtingen proberen te ontkomen en dat advocaten zich daarvoor zouden laten misbruiken. Bewijs daarvoor ontbreekt. Wiebes deed zelfs geen enkele moeite om aannemelijk te maken dat advocaten zaken toedekken die het daglicht niet kunnen velen. Dat valt ook niet aannemelijk te maken. Advocaten zetten niet alleen hun geloofwaardigheid, maar ook hun praktijk op het spel als zij meewerken aan het opzetten van onwettige belastingconstructies. Bovendien geldt in zo’n geval het verschoningsrecht ook nu al niet. Zou een advocaat bijdragen aan het plegen van fiscale fraude, dan kunnen de dossiers in beslag genomen worden en moet de advocaat getuigen. Als hij zelf al niet vervolgd wordt. In de balie heeft zo’n advocaat geen toekomst meer.

Cryptische passage in regeerakkoord

Nieuw kabinet, nieuwe kansen? Het regeerakkoord geeft niet meteen vertrouwen in de toekomst. In de belastingparagraaf las ik de volgende, nogal cryptische passage: ”Naar aanleiding van de ‘Panama papers’ wordt de informatiepositie en de opsporingscapaciteit van de Belastingdienst versterkt en komt er meer transparantie. Hiertoe wordt een business case uitgewerkt.” Als met transparantie wordt bedoeld dat advocaten verplicht worden openheid van zaken te geven over vragen van rechtzoekenden en de adviezen die zij hebben ontvangen, wordt naar mijn mening een heilloze weg ingeslagen.

Diana de Wolff is advocaat en bijzonder hoogleraar advocatuur aan de UvA. De Togacolumn verschijnt wekelijks en wordt geschreven door een advocaat, rechter of officier.