Ook Filippino’s klagen over de moorden

Oorlog tegen drugs

De populariteit van president Duterte is gedaald door zijn oorlog tegen drugs. Hij paste zijn beleid aan, maar dat is slechts een „pr-exercitie”, zeggen critici.

Begrafenis van de vermoorde Kian Loyd delos Santos, in augustus. Foto ROLEX DELA PENA/EPA

Vanuit het buitenland was er al kritiek, maar ook in het binnenland groeit de onvrede over de ‘oorlog tegen drugs’ van de Filippijnse president Rodrigo Duterte.

De steun in de Filippijnen voor dit genadeloze beleid, waarbij de politie ‘verdachten’ van drugshandel zonder pardon mag doden, leek onvoorwaardelijk. Tot vorige week Dutertes populariteitscijfers ineens waren gedaald.

In juni beoordeelden de Filippino’s hem nog als ‘heel goed’, volgens een landelijke peiling, nu was het oordeel gezakt naar ‘goed’. Een meerderheid van 67 procent is nog tevreden met zijn functioneren, maar een gegroeide groep van 19 procent is ontevreden.

Duterte kwam na deze tegenvallende cijfers meteen in actie. Hij verschoof de uitvoering van het drugsbeleid van de politie naar het antidrugsagentschap, een veel kleinere organisatie met minder mankracht. Zij moeten zich meer op de grote jongens in de drugshandel richten en minder op straatdealers. Er zullen dus minder doden vallen, zei Duterte in de rede waarin hij de wissel aankondigde. Hopelijk zijn de „bloedende harten en de media” dan tevreden, zei hij erbij.

Lees ook het profiel dat vorig jaar in NRC verscheen: Rodrigo Duterte: moordenaar of crime fighter?

Duterte kent ‘nul integriteit’

President Duterte is „extreem goed in het bespelen van de publieke opinie en kent nul integriteit”, zegt Phelim Kine, plaatsvervangend directeur Azië van mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch. Kine is sceptisch over de „onderbreking” van het politiegeweld en noemt dit een „pr-exercitie”. Al laat Duterte er ook mee zien dat hij gevoelig is voor kritiek – van buitenaf en nu steeds meer van binnenuit.

Belangrijke aanleiding voor Dutertes dalende populariteit is de dood van een 17-jarige schooljongen deze zomer. Kian Loyd delos Santos was in augustus één van de bijna honderd slachtoffers van een aantal grote politieacties.

De politie loog overduidelijk over zijn doodsoorzaak en dat lokte demonstraties uit. Voor het eerst gingen honderden mensen de straat op om tegen de politie te protesteren. De tiener werd het symbool van de weerstand tegen het politiegeweld, dat geregeld minderjarigen raakt.

De senaat stelde een onderzoek in naar Kians dood. Dat was uitzonderlijk, gezien de vele duizenden doden die al zijn gevallen. De politie zegt in anderhalf jaar tijd bijna vierduizend mensen te hebben gedood, mensenrechtenorganisaties schatten de aantallen veel hoger in. Duizenden anderen zijn onder verdachte omstandigheden neergeschoten, vaak door schimmige doodseskaders. „Moord is overheidsbeleid geworden onder Duterte. Krijg die geest maar eens terug in de fles”, zegt Kine.

Vertrouwen van de bevolking

De politie is nu dus van haar taken ontheven. Een begin van het einde van de wrede war on drugs? Dat hoeft niet. In januari presenteerde Duterte precies hetzelfde besluit. Na een week of vijf gaf hij de politie de leiding alweer terug, want de drugs „was terug op straat”. Zoiets kan nu weer gebeuren.

Dutertes populariteit mag zijn gedaald, volgens een andere peiling hebben vier op de vijf Filippino’s nog steeds vertrouwen in hem. Hoewel driekwart van hen gelooft dat buitengerechtelijke moorden plaatsvinden, is 88 procent nog steeds voorstander van deze oorlog tegen drugs. Kine noemt het „ontnuchterend” dat wreed beleid zoveel steun krijgt. „Het laat zien hoe gefrustreerd de burgers zijn over hun rampzalige rechtsstaat.”

In augustus vielen minstens 58 doden bij anti-drugsacties in Filippijnen. Daarmee was het een van de bloedigste weken sinds het begin van de zogeheten ‘oorlog tegen drugs’ van president Duterte.