Eten we straks alleen nog maar hamburgers?

Btw-verhoging

Het btw-tarief voor onder meer voedingswaren gaat omhoog. Dat leidt tot veel protest. Bij stijgende prijzen zouden consumenten minder groente en fruit gaan eten. Is dat wel zo?

Foto's: iStock

Met het risico net als uw moeder te klinken: we eten te weinig groente en fruit. Nederlanders zijn behoorlijk slecht in het eten van de aanbevolen dagelijkse porties.

Slechts een kwart van de mensen eet voldoende groente en fruit (voor een volwassene: 250 gram groente en twee stuks fruit per dag), bleek bijvoorbeeld uit het recentste onderzoek hierover van het RIVM.

Dat zijn de cijfers die nu de discussie over de aangekondigde verhoging van het lage btw-tarief aanwakkeren. Onder Rutte III gaat dat tarief omhoog van 6 naar 9 procent, vanaf 2019. In het lage tarief vallen voedingswaren: alles van komkommer tot kauwgom, en niet-alcoholische dranken, en diensten als een knipbeurt of een schoenreparatie.

De nieuwe regeling uit het regeerakkoord riep meteen veel protest op, van oppositiepartijen, brancheclubs en maatschappelijke organisaties als Foodwatch. De aanname: bij stijgende prijzen zullen consumenten minder groente en fruit eten.

Maar is dat wel zo?

Het lijkt niet waarschijnlijk.

Consumenten reageren wel op gestegen prijzen voor eten en drinken. Zo bleek uit een grote vergelijkende studie uit 2010 (in The American Journal of Public Health) dat de bereidheid om geen frisdrank te kopen bij een prijsverhoging iets groter is dan de bereidheid om groente en fruit te laten staan. Maar bij snoep of eieren zijn consumenten nóg iets minder ontvankelijk voor prijzen, blijkt uit het onderzoek.

Een voorwaarde voor het zien van zo’n effect is wel dat kopers een prijsstijging echt voelen. En het btw-tarief gaat dan wel omhoog, maar van 6 naar 9 procent is geen enórme stijging. Er zullen zich geen „wereldschokkende verschuivingen” voordoen, verwacht Ingrid Steenhuis, hoogleraar preventie en volksgezondheid aan de Vrije Universiteit, dan ook.

Verkeerd signaal

Het zou wel kunnen dat consumenten voor een goedkopere variant van een product gaan. Ook dat kan invloed hebben op de gezondheid van consumenten: de goedkoopste producten in de supermarkt bevatten vaak iets meer suiker en vet dan A-merken, zegt Petra Berkhout, onderzoeker aan de universiteit in Wageningen.

Beide wetenschappers zeggen wel dat de btw-verhoging op groente en fruit een „verkeerd signaal” afgeeft.

Berkhout: „Het is niet slim als je wilt dat mensen meer plantaardig gaan eten.” Steenhuis ondertekende daarom in september een brief waarin meerdere hoogleraren en de groente-en-fruitbranche hun zorgen uiten over de aanstaande btw-verhoging.

Sterker nog, Steenhuis denkt dat groente en fruit juist goedkoper moet worden. „We zouden het juist over prijsverlaging moeten hebben.” Ook Foodwatch wil dat. Tegen de stroom van de btw-verhoging in, pleit de organisatie voor het helemaal afschaffen van btw op groente en fruit.

En hoe ver weg die maatregel nu ook is: uit onderzoek weten we dat prijsverlagingen de aankoop van gezond eten stimuleren – méér zelfs dan het ophogen van prijzen om de aankoop van ongezond voedsel ontmoedigt. Méér ook dan voorlichting geven over het nut van gezond eten.

Een overzichtsstudie die dit jaar is verschenen in het wetenschappelijke tijdschrift Plos One concludeert dat een prijsverlaging van 10 procent op gezond eten een 14 procent hogere consumptie van groente en fruit had.

100 gram meer groente

Maar wanneer ongezond voedsel of drinken 10 procent duurder werd, werd er gemiddeld maar 6 procent minder van gegeten of gedronken.

Ook gezondheidswetenschapper Wilma Waterlander concludeerde in haar promotieonderzoek uit 2012, waarvan Ingrid Steenhuis co-promotor was, dat kortingen op groente en fruit werken.

Een korting van 50 procent – wat uiteraard veel meer is dan het verdwijnen van 6 procent btw – zorgde ervoor dat gezinsleden na een half jaar gemiddeld ruim 100 gram meer groente en fruit aten.