Aantal insecten in Duitsland dramatisch afgenomen

Metingen In Duitse Natuurgebieden

In Duitse natuurgebieden is vastgesteld dat daar in 27 jaar de insectenpopulatie met 76 procent is afgenomen. De grote vraag is waardoor.

Blauwgroene bromvlieg (Lucilia sericata), een veel voorkomend insect in Nederland en Duitsland. Foto Getty Images/iStockphoto

In natuurgebieden in Duitsland vliegt nog maar een kwart van de insecten rond in vergelijking met 27 jaar geleden. Er zijn niet per se soorten uitgestorven, maar het gaat om de totale insectenmassa in de lucht. Dat schrijven Nederlandse en Duitse onderzoekers deze week in het wetenschappelijke tijdschrift PLOS ONE. Nog niet eerder werd zo’n dramatische afname vastgesteld, merken ze op. De ecologische gevolgen zijn mogelijk groot: maar liefst 80 procent van de wilde planten heeft insecten nodig voor hun bestuiving, en 60 procent van de vogels eet insecten.

„Een paar jaar geleden ontdekten we dat insectenetende vogels vooral in aantal achteruitgaan op plekken waar veel neonicotinoïden worden gebruikt, een bepaalde groep insecticiden”, vertelt Hans de Kroon, hoogleraar plantenecologie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen en projectleider van het onderzoek. „Dat nieuws kwam als een schok: niemand had dat nog gezien. Wij wilden graag weten waar dat aan lag. Zouden er te weinig insecten zijn? Duitse biologen van de Entomologische Vereniging Krefeld vertelden ons toen dat zij daar langetermijndata van hadden.”

Insectenonderzoekers kijken meestal specifiek naar bepaalde groepen, zoals vlinders en libellen, legt De Kroon uit. „Dat kwetsbare soorten achteruitgaan, weten we inmiddels een tijdje. Maar hoe zit het met de héle insectengemeenschap?”

Minder dode vliegjes op de voorruit

De Duitsers hebben vanaf 1989 speciale insectenvallen neergezet in 63 natuurgebieden. Die lieten ze gemiddeld een halfjaar staan. De vallen bestaan uit een soort tent van donker gaas waar insecten van onderaf in vliegen. Bovenin zit wit gaas waar daglicht doorheen valt. Insecten worden daardoor aangetrokken, vliegen door een gat in de nok en komen terecht in een pot met alcohol. In totaal leverde dat tussen 1989 en 2016 ruim 53 kilo insecten op. Dat klinkt misschien niet veel, maar het gaat om vele miljoenen insecten, merken de onderzoekers op.

Het resultaat noemt De Kroon dramatisch: een gemiddelde afname van 76 procent, in de zomermaanden zelfs 82 procent. De Kroon: „Sommige mensen zeggen al jaren dat er minder insecten op hun voorruit zitten, of dat ze ze minder zien vliegen in het licht van lantarenpalen.”

De Nijmegenaren keken ook naar factoren die de sterke afname wellicht verklaren. De insecten gingen in alle gebieden ongeveer evenveel achteruit, ongeacht het landschapstype. Ook schommelingen in het weer konden de trend niet verklaren. Zelfs niet de temperatuurstijging van zo’n halve graad sinds de jaren 80. “Warmer weer zorgt juist voor méér insecten, weten we uit ander onderzoek.”

Een achteruitgang van de natuurgebieden zelf? „Die worden daar goed beheerd”, antwoordt De Kroon, “extra schokkend dus, dat zelfs dáár de insecten ons ontglippen.”

Blijft over dat de onderzochte natuurgebieden, zoals overal in Europa, relatief klein zijn en omringd door landbouwgrond. Dat doet vermoeden dat wellicht vervuiling een rol speelt. Zijn de beruchte insecticiden de boosdoener? „Dat durf ik niet te zeggen. Maar ik kan ze zeker niet uit de beklaagdenbank halen.”