Wiebes wordt minister van paradoxen

Economie en Klimaat

Hoe tegenstrijdig ook, er komt een minister die economie en klimaat moet verenigen. Politici én activisten zijn positief.

Industriegebied Eemshaven in Noordoost-Groningen met op de achtergrond kolencentrale RWE. Foto Kees van de Veen

„We zoeken nog een gediagnosticeerde schizofreen voor het ministerie van Economische Zaken en Klimaat”, grapten Fokke en Sukke dinsdag in NRC.

Ja, er komt een minister die ecologie en economie in één persoon moet verenigen. Dat bevestigden bronnen rond de formatie maandag tegenover De Telegraaf. VVD’er Eric Wiebes, de huidige demissionair staatssecretaris van Financiën, krijgt de post. Zijn portefeuille is zo paradoxaal dat die direct voer was voor satire. In ieder geval is het een noviteit.

Maar mensen die zich sterk maken voor energie en milieu, van politici tot activisten, zien het wel zitten, blijkt uit een rondgang.

„We denken dat het een goede zaak is”, reageert interim-directeur Geertje van Hooijdonk van de Stichting Natuur & Milieu. „Wij hebben gepleit voor een klimaatminister, en ik denk dat deze invulling daarbij past.” „Ik denk dat het klimaat ermee gediend is”, zegt ook oud-minister Ed Nijpels, die nu als onafhankelijk voorzitter de uitvoering van het Energieakkoord in goede banen leidt.

Klimaat viel tot nog toe onder het ministerie van Infrastructuur & Milieu, met PvdA’er Sharon Dijksma als milieustaatssecretaris. Zij vertegenwoordigde de regering bijvoorbeeld bij klimaatconferenties.

Maar ook minister van Economische Zaken Henk Kamp (VVD) had flinke invloed, want EZ is van oudsher verantwoordelijk voor het energiebeleid. Onder Kamerbrieven over klimaat- en energiedossiers, zoals de sluiting van de kolencentrales, prijkten dus vaak twee namen: die van Dijksma, en die van Kamp.

„Die situatie was heel verwarrend”, zegt oud-minister Pieter Winsemius, die net als Nijpels namens de VVD minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu was.

Nu komen klimaat en energie, die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, dus onder één minister – die trouwens ook het innovatiebeleid onder zijn hoede heeft.

Én: er komt binnen Economische Zaken een minister van Landbouw, vertellen bronnen rond de kabinetsformatie. Van Hooijdonk: „Het is goed dat dat straks allemaal binnen één ministerie valt.”

Dat geldt natuurlijk niet voor het hele klimaatdossier. Wiebes zal voor, zeg, de maximumsnelheid op de snelweg moeten overleggen met Infrastructuur & Milieu, en voor isolatie van huurwoningen met Binnenlandse Zaken – maar dat was toch al zo. „Er verandert in de praktijk weinig”, denkt Nijpels. „Kamp was al verbindingsofficier voor het energiebeleid.”

De 54-jarige Eric Wiebes hield zich de afgelopen jaren als staatssecretaris van Financiën niet bepaald bezig met energie en klimaat. Eén keer had hij een baan in de energiesector: dertig jaar geleden werkte de afgestudeerd werktuigbouwkundige een paar jaar als ingenieur bij Shell. En als wethouder in Amsterdam (2010-2014) was hij verantwoordelijk voor infrastructuur en verkeer, waaronder ook luchtkwaliteit.

Maar Wiebes staat bekend als iemand met enthousiasme voor elk ingewikkeld dossier. „Hij is een origineel denker”, zegt partijgenoot Nijpels. „Hij heeft een natuurlijke nieuwsgierigheid”, vindt oud-minister van Economische Zaken Laurens Jan Brinkhorst (D66), die Wiebes goed kent – de aanstaande VVD-minister was lang topambtenaar bij EZ.

De D66-coryfee vindt het een goede zaak dat de VVD het klimaatbeleid naar zich toe trekt. „Het zou anders gemakkelijk als een D66-dossier beschouwd zou kunnen worden.” Brinkhorst vindt ook dat het klimaatdossier het ministerie verrijkt. Sinds 2012 valt buitenlandse handel niet meer onder de verantwoordelijkheid van Economische Zaken. „Dat heeft het internationale profiel van het ministerie aanzienlijk verzwakt.”

Maar dan is er nog de vraag: kan één minister zo’n zware portefeuille aan? Demissionair minister Henk Kamp zei zondagavond op een debatavond in Diepenheim (Overijssel) waar radiozender BNR bij was, dat hij het werk de afgelopen vijf jaar „te zwaar” vond. „Ik heb vier ministeries meegemaakt, altijd hard moeten werken, maar de afgelopen vijf jaar was het geen flauwekul.”

„Het is uiteraard wat werk. Maar toen de ruggegraten werden uitgedeeld, stonden Henk Kamp en Eric Wiebes allebei vooraan”, reageert oud-VROM-minister Nijpels kalm – al denkt hij niet dat het klimaatbeleid de post verzwaart. Maar zijn partijgenoot Pieter Winsemius noemt de portefeuille „ontzettend moeilijk”. „Het regeerakkoord legt een groot accent op ondergrondse opslag van CO2. Dat is niet onmogelijk, maar wel een lastige opdracht. Als je het niet haalt, zit je als minister wel met je vinger tussen de deur.”