Cultuur

Interview

Interview

Dolende dertiger Daphne (Emily Beecham).

Liefde is voor sukkels

Peter Mackie Burns

In ‘Daphne’ schetst regisseur Peter Mackie Burns een prachtig, subtiel portret van een dolende dertiger. „Leven in Londen is haast onmogelijk geworden.”

Iedereen is een beetje verliefd op Daphne, hoe onmogelijk ze zich soms ook gedraagt: de baas van het restaurant waar ze werkt, de bezorger die langskomt met haar avondeten, de kerel die ze oppikt in een pub als ze dronken is. Dat wil zeggen: iedereen – behalve Daphne zelf.

Zij verkondigt liever stoer dat de liefde niet meer dan een illusie is: „De tijdelijke psychose van de gemiddelde mens.” Dat heeft ze ergens opgepikt van Freud. Midden in de miljoenenstad Londen leidt ze een solitair bestaan. Hoewel ze pas 31 is heeft ze naar eigen zeggen „de mensheid een beetje opgegeven”. Ook nadat ze op een avond getuige is geweest van een gewelddadige roofoverval in een winkel, leeft ze aanvankelijk onaangedaan door. Maar de gebeurtenis brengt haar toch uit haar precaire evenwicht.

Daphne is het late speelfilmdebuut van de 50-jarige Britse regisseur Peter Mackie Burns: een bescheiden, maar mooie en subtiele karakterstudie – met een prachtige hoofdrol voor actrice Emily Beecham. De film staat in de lange traditie van Brits sociaal-realisme, maar is tegelijkertijd overtuigend eigentijds. Alleen in een hedendaagse film – met onze foodie-cultuur – kan zich een hele scène afspelen rond het proeven van een geïmporteerd Frans kaasje. Ook de zegeningen van mindfulness en yoga komen voorbij.

Voordat Peter Mackie Burns eindelijk zijn eerste speelfilm kon maken, was hij theaterregisseur, en hij heeft al liefst zes korte films op zijn naam staan. Met zijn korte film Milk won hij een Gouden Beer in Berlijn. Toch liet zijn bioscoopdebuut op zich wachten – mede door de financiële crisis van 2007 en 2008. „In die tijd kwamen veel projecten plotseling stil te liggen”, zei Peter Mackie Burns begin dit jaar tijdens een interview in Rotterdam, waar Daphne op filmfestival IFFR in wereldpremière ging. „Ook daarna is het heel lang lastig gebleven. Een paar keer zat ik heel dicht bij het groene licht, maar ging het op het laatste moment toch niet door.” Met zijn korte films en door les te geven hield hij het hoofd boven water.

Daphne is in de film soms een raadselachtig personage, maar de regisseur weet veel meer van haar dan wat de kijker te zien krijgt. Mackie Burns: „Ik heb een hele, omvangrijke biografie van Daphne geschreven. Die biografie is voor een deel gebaseerd op een vrouw die ik goed heb gekend: een heel grappige vrouw die heel direct en onbeschoft kon zijn; iemand die ook seksueel heel vrij was, en weigerde om zich daarvoor te verontschuldigen. Ze weigerde sowieso om zich op wat voor manier dan ook in een hokje te laten stoppen. Helaas is ze inmiddels overleden.”

Wat in de film niet met zoveel woorden wordt gezegd, maar wat de regisseur wel wéét: Daphne heeft een jaar Engelse literatuur en filosofie gestudeerd, toen besloten dat dat allemaal onzin was, en zich vervolgens tien jaar lang in allerlei hedonistische uitspattingen gestort. „Maar het zou dodelijk zijn om dat allemaal expliciet te vertellen in de film. Film gaat over de juiste vragen stellen, op het juiste moment. Niet over antwoorden. Hoe beter je naar mensen kijkt, hoe minder je van ze begrijpt. Dat is tenminste wel mijn ervaring.”

Film gaat over de juiste vragen stellen, op het juiste moment

Daphne haalt in de film – ook heel eigentijds – een paar keer de hipster-marxist Slavoj Zizek aan. „Maar ze doet dat alleen maar om mensen te provoceren, om een reactie los te maken. Niet omdat ze echt gelooft dat een schrijver zoals Zizek alle antwoorden zou hebben. Ze leest hoogstens af en toe de inleiding van een boek, ze gaat echt niet zo’n heel werk doorploegen.

„Daphne heeft ergens het vage besef dat haar leven niet de goede kant op gaat, dat ze daar eigenlijk iets aan zou moeten doen. Ze heeft alleen geen idee wat. Ze is een soort toeschouwer in haar leven geworden. Daar moet ze uit zien te breken.”

Onbetaalbaar Londen

Al met al lijkt Daphne net een tikje overgekwalificeerd voor het restaurant waar ze ambachtelijke sandwiches maakt. „Zulke eettentjes zijn in Londen momenteel zo ongeveer de enige banen die er nog zijn voor jonge mensen waarin je een beetje creatief kunt zijn en geld kunt verdienen. Je brood verdienen als kunstenaar of als schrijver in Londen, kun je echt vergeten. Dan kan je alleen overleven als je rijke ouders hebt.

„We zijn inmiddels in een fase van het kapitalisme beland waarin zelfs mensen met banen zich niet meer kunnen veroorloven om in Londen te wonen. Ik ben heel benieuwd hoe dat gaat aflopen. Met Daphne wilde ik een personage laten zien dat al die druk ervaart van het leven in de stad, zonder daar expliciet de nadruk op te leggen. Dan zou de film heel snel gedateerd kunnen zijn.”

We zijn inmiddels in een fase van het kapitalisme beland waarin zelfs mensen met banen zich niet meer kunnen veroorloven om in Londen te wonen

Wat Daphne zo interessant maakt als filmpersonage zijn haar tegenstellingen: ze lijkt tegelijkertijd alles compleet onder controle te hebben, en stuurloos te zijn; ze houdt permanent afstand tot de wereld, én ze creëert chaos om zich heen, die behoorlijk destructief kan uitpakken.

Mackie Burns: „Iedereen kent wel iemand die zo in elkaar zit. Dat heb ik gemerkt aan de reacties op de film. Maar bijna niemand wil toegeven zichzelf in haar te herkennen. Iedereen denkt altijd dat er nog iemand is die de zaken nóg minder goed voor elkaar heeft, die nog meer drinkt, die nog minder rekening houdt met anderen. Dat geeft ons een beter gevoel over onszelf. Maar we hebben allemaal aspecten van haar karakter in ons. Zou het niet interessanter zijn om dat ook gewoon toe te geven?”