NRC checkt: ‘Dit Nederlands elftal is het slechtste in 30 jaar’

Dat zei Hans Kraay jr. bij Fox Sports.

Arjen Robben na de wedstrijd tegen Zweden. Foto Peter Dejong/AP Photo

De aanleiding

Zorgen maakten voetbalanalisten zich al langer, maar sinds vorige week zijn ze helemaal somber gestemd. Toen werd definitief duidelijk dat het Nederlands elftal voor de tweede keer op rij een eindtoernooi mist. Eerst geen EK 2016, nu geen WK 2018.

Gevolg? Zware kritiek. Oud-trainer Huub Stevens noemde Oranje zo zwak dat de ploeg volgens hem überhaupt niks te zoeken had op een WK. Coryfee Aad de Mos zei dat Nederland spelers van de buitencategorie ontbeert. Oud-Feyenoordcoach Fred Rutten concludeerde dat we niet hard genoeg trainen. Vakblad Voetbal International drukte een zwarte rouwcover af.

Wat te denken van de uitspraak van Hans Kraay Jr. bij Fox Sports, na de 4-0 nederlaag tegen Frankrijk op 31 augustus. ,,Dit Nederlands elftal is het slechtste in dertig jaar’’, verzuchtte hij, nog voordat Oranje officieel zou worden uitgeschakeld. Is dit Oranje daadwerkelijk het slechtste in dertig jaar?

Waar is de uitspraak op gebaseerd?

Vooral op eigen waarneming, zegt Kraay in een toelichting. ,,Ik zie dat we geen topspelers meer hebben die waterdragers bij de hand kunnen nemen. Eind jaren tachtig zorgden Marco van Basten, Ronald Koeman en Ruud Gullit ervoor dat ook dienstbare spelers als Adri van Tichelen en Berry van Aerle konden uitblinken. Zoals Khalid Boulahrouz en André Ooijer beter gingen spelen dankzij Wesley Sneijder en Robin van Persie. Maar dit Oranje mist spelbepalende leiders, die dienende spelers boven zichzelf uit laten stijgen. Helemaal nu Arjen Robben is gestopt.’’

En, klopt het?

De vraag is of statistieken zijn waarneming bekrachtigen. Ten eerste is het inderdaad ongewoon dat Nederland twee eindtoernooien op rij mist. Dat gebeurde vaker, maar altijd voor 1987 en dus langer dan dertig jaar geleden. Tussen 1950 en 1972 speelde Oranje geen enkel eindtoernooi, terwijl de ploeg in de eerste helft van de jaren tachtig ontbrak op het WK ’82, het EK ’84 en het WK ’86. De ommekeer volgde in 1988: Nederland werd direct Europees kampioen.

Maar na 1987, het jaar waar Kraay op doelt, heeft Oranje nooit twee toernooien achter elkaar gemist.

Er zijn meer graadmeters. De wereldranglijst van wereldvoetbalbond FIFA, bijvoorbeeld. Deze ranking, ingevoerd in 1993, op basis van onderlinge resultaten tussen landen, wijst uit dat Oranje de afgelopen jaren almaar is afgezakt. Vorige maand viel het team voor het eerst uit de top dertig.

Ook het aantal verliespunten in kwalificatieduels is sinds twee jaar hoger dan in alle seizoenen sinds 1987. In aanloop naar het gemiste WK 2002 morste Oranje gemiddeld één punt per duel in de kwalificatiereeks. Nu, richting het EK 2016 en het WK 2018, was dat respectievelijk 1,7 en 1,1 punt per wedstrijd. In goede jaren waarin Oranje geen toernooien miste lag dit op 0,63 punt per duel.

Een andere indicatie is de zogenoemde kwaliteitscurve van het Nederlands team, die is afgedrukt in het in 2016 verschenen KNVB-rapport Winnaars van Morgen. De jaarlijkse indexcijfers, gebaseerd op de kracht van de clubs waar Nederlandse internationals spelen, tonen inderdaad aan dat zij momenteel bij minder goede clubs spelen dan de lichtingen tussen 2006 en 2012. Toen hadden spelers nog basisplaatsen bij clubs als Barcelona, Arsenal, Real Madrid en Internazionale. In 2017, waarvan we het indexcijfer zelf hebben berekend, niet.

Oranje heeft dus geen wereldtoppers meer. Zeker niet in de aanval. Voetbal International becijferde dat Nederlandse aanvallers het afgelopen seizoen (2016-2017) de minste speelminuten in buitenlandse topcompetities hebben gemaakt van alle eerdere seizoenen deze eeuw.

Opmerkelijk genoeg wijst de curve in het KNVB-rapport uit dat de internationals van 1989 en 2014 nog minder kwaliteit had dan het team van nu, gemeten naar de gemiddelde kracht van hun toenmalige clubs. Maar juist die teams blonken uit. De lichting van 1989 had in 1988 het EK gewonnen, die van 2014 werd in datzelfde jaar derde op het WK. Kennelijk bleken die elftallen in de praktijk sterker dan op papier. Nu is het eerder andersom. Voorbeeld? Doelman Jasper Cillessen zorgt als speler van Barcelona voor een hoger indexcijfer, maar er is niet meegewogen dat hij daar reserve is.

Conclusie

De afgelopen dertig jaar miste Oranje nooit twee eindtoernooien op rij, stond het steevast hoger op de wereldranglijst, morste de ploeg nooit zoveel punten en zijn Nederlandse aanvallers steeds minder speelminuten in buitenlandse topcompetities gaan maken. Je kunt op basis daarvan concluderen dat dit Nederlands elftal het slechtste is in dertig jaar. We beoordelen de stelling als waar.

Correctie (24 oktober 2017): In een eerdere versie van dit artikel werd gerefereerd aan het EK van 1986. Dat moet 1984 zijn.