Commentaar

Oom Xi, vergeet de mensenrechten niet

Bij het begin van het Chinese partijcongres deze woensdag in Beijing staat de uitkomst al vast: president Xi Jinping wordt herkozen als secretaris-generaal van de Communistische Partij en voor de komende vijf jaar opnieuw de machtigste man van de Volksrepubliek China.

Onduidelijk is nog alleen hoeveel macht de bijna 2.300 afgevaardigden bijeen in de Grote Hal van het Volk aan het Tiananmenplein zullen toekennen aan het „centrale lid”. Daartoe is Xi vorig jaar tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van het Centraal Comité aangewezen. En dat wordt allerwegen geïnterpreteerd als een bevestiging van zijn groeiende machtspositie binnen de partij. Volgens partijpropagandisten is na drie decennia Mao Zedong, gevolgd door dertig jaar Deng Xiaoping, nu een nieuwe era van dertig jaar Xi Jinping aangebroken.

Of die speculaties over de macht van Xi terecht zijn, valt over vijf dagen af te leiden uit de hoeveelheid bondgenoten van Xi die dan blijken te zijn benoemd op belangrijke posities in cruciale partijgeledingen. De werkelijke machtsuitoefening in de eenpartijstaat China geschiedt ondanks de gigantische omvang van het land en zijn bevolking buiten het oog van de openbaarheid.

De vijfjaarlijkse bijeenkomst van het partijcongres is overigens meer dan een ritueel. Het is het ook moment dat China de balans opmaakt, en de lijnen uitzet voor de vijf jaren die komen. En sinds het Rijk van Midden zich ontwikkeld heeft tot een economische grootmacht, kijkt de rest van de wereld mee.

De achter ons liggende periode wordt voor China gekenmerkt door opmerkelijke ontwikkelingen. Economisch ging China vijf jaar geleden gebukt onder een golf van stakingen en bedrijfssluitingen. De periode van groei op basis van lage lonen kwam aan haar eind. Het land kreunde onder een schuldenlast op de schouders van staatsbedrijven, kampte met een welvaartskloof en milieuvervuiling. De Communistische Partij werd geteisterd door erosie van partijdiscipline en een stevig toegenomen corruptie.

Xi zette met succes in op politieke en economische hervormingen. De in Hongkong verschijnende South China Morning Post wijst op Xi’s focus op de „Vier Zelfverzekerdheden”: geloof in het eigen systeem, ideologisch pad, theorie en cultuur. Als tegenwicht voor westerse politieke ideeën en waarden.

De rest van de wereld zag onder Xi de Chinese assertiviteit groeien. Met power play rond de drukbevaren Zuid-Chinese Zee, die door China geclaimd wordt als behorend tot het eigen territorium. Maar China manifesteert zich internationaal ook toenemend als leverancier van VN-vredestroepen, en als voorstander van het Klimaatakkoord van Parijs.

‘Oom Xi’, zoals hij wel wordt genoemd in eigen land, krijgt vaak lof, ook in het Westen, voor zijn geslaagde economische inspanningen en zijn streven de armoede te bestrijden. Zonder twijfel zal de Chinese president op de ingeslagen weg willen verder gaan in zijn streven de Verenigde Staten als wereldmacht te evenaren of te overvleugelen.

Ofschoon het wellicht beter is voor de handelsbetrekkingen om een oogje dicht te knijpen, mag niet vergeten worden ten koste waarvan Xi zijn succes heeft behaald. China is een autoritair geleid land. Mensenrechten worden door machthebbers op zijn best beschouwd als een westers luxeartikel. Zie Tibet, de Oeigoerse minderheid, Falun Gong of mensenrechtenactivisten in zijn algemeenheid en kritische kunstenaars en andere dissidenten in het bijzonder. Het is ook in het eigen, westerse belang China te blijven aanspreken op schendingen.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.

Correctie: 18 oktober. In dit stuk is eerder twee keer de term “Volkscongres” gebruikt, dat is verbeterd naar “partijcongres”.