De grote verdeling van kabinetsposten is begonnen

De formatie

Deze week kijkt iedereen naar de poppetjes van Rutte III. Alleen wie er níét in het kabinet komen is zeker.

Koning Willem-Alexander ontvangt formateur Mark Rutte op Paleis Noordeinde voor een gesprek. Foto Frank van Beek / ANP

Het regeerakkoord van Rutte III is af, maar de formatiespanning duurt voort. Wie worden straks minister of staatssecretaris? En welke partij bemant straks welk departement? Op 26 oktober moet het kabinet op het bordes staan.

  1. Wat gebeurt er de komende weken?

    Na de presentatie van het regeerakkoord Vertrouwen in de toekomst en het Kamerdebat met Gerrit Zalm zit de informatie er na zeven maanden op. De formatie is formeel pas begonnen. Donderdag wees de Tweede Kamer Mark Rutte (VVD) aan om zijn derde kabinet samen te stellen. Het is nu aan hem en de andere drie fractievoorzitters, Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie), om „kandidaat-bewindspersonen te zoeken, benaderen en vervolgens zover krijgen dat ze ook ‘ja’ zeggen”, zei Rutte donderdag in een persconferentie.

    De vier partijleiders komen vrijdagavond weer bijeen om de benoemingen definitief te maken. Rutte heeft vervolgens drie dagen uitgetrokken om alle beoogde ministers en staatssecretarissen individueel te spreken. Na een ‘constituerend beraad’ hoopt hij de ploeg donderdag 26 oktober te presenteren.

  2. Hoeveel bewindslieden moeten er komen en waar?

    Het enige wat tot nu toe bekend is gemaakt, is het aantal ministers en staatssecretarissen, en de verdeelsleutel tussen de vier partijen. Rutte III wordt flink groter. Er komen zestien in plaats van dertien ministers en acht in plaats van zeven staatssecretarissen. De VVD (33 Kamerzetels) krijgt, inclusief premier Rutte, zes ministers en drie staatssecretarissen. CDA en D66 (19 zetels) hebben beide recht op vier ministers en twee staatssecretarissen. De ChristenUnie (5 zetels) krijgt twee ministers en een staatssecretaris. Naast de VVD-premier komt van alle drie de andere partijen een vicepremier.

    Om iedereen een plek te geven, moeten nieuwe posten worden gecreëerd. Dat is niet zo ingewikkeld wat betreft staatssecretariaten: het ministerie van Defensie kan wel een extra bewindspersoon gebruiken. Ook een staatssecretaris van Europese Zaken op het ministerie van Buitenlandse Zaken wordt veel genoemd.

    De ministersposten zijn lastiger. Omdat waarschijnlijk geen nieuwe departementen worden opgericht, gaan extra ministers ‘inwonen’ bij bestaande ministeries. Er is een kans dat de minister voor Wonen wordt afgeschaft en er op vier departementen een minister bijkomt. Volgens ingewijden zijn dat Economische Zaken (één van Klimaat en EZ en één voor Landbouw), Veiligheid en Justitie (van Justitie, voor Veiligheid), Zorg (curatieve zorg en langdurige zorg gesplitst) en Onderwijs (hoog en laag).

  3. Wie krijgt welke post?

    De verdeling laat zich van buitenaf lastig voorspellen. Inhoudelijk voor de hand liggende combinaties als een D66’er op Klimaat en CDA’er op Landbouw, kunnen ook kwetsbaar zijn. Als een bewindspersoon de belofte niet waarmaakt, wordt de hele partij daarop afgerekend. De vier partijen hebben „op zichzelf de posten verdeeld over de partijen”, zei Rutte. Als bij de coalitiepartners sterke twijfels zijn of als een ideale kandidaat afhaakt of niet door de screening komt, kunnen posities van vergelijkbaar gewicht nog onderling geruild worden.

  4. Waarom weten we zo weinig?

    Als Rutte de voorlopige verdeling bekend zou maken, zou dat het speculeren over ‘poppetjes’ alleen maar versterken. Bovendien zou het onherroepelijk tot vragen leiden als de verdeling toch anders uitpakt. Potentiële bewindspersonen zwijgen zelf tot hun benoeming definitief is: het zou gênant zijn als die op het laatste moment niet doorgaat. Het enige wat we zeker weten is wie er níét in het kabinet komen. Buma, Pechtold en Segers hebben alle drie aangekondigd dat zij in de Tweede Kamer hun fractie blijven leiden. Klaas Dijkhoff, die onder Rutte II staatssecretaris van Veiligheid en Justitie was, wil fractievoorzitter van de VVD worden. Zaterdag maakte ook VVD’er Jeanine Hennis, net afgetreden als minister van Defensie, bekend dat zij niet in Rutte III komt. Opvallende afhaker bij het CDA is Wim van de Donk, de veel getipte commissaris van de koning in Noord-Brabant. Het is ook onwaarschijnlijk dat Pieter Heerma, medeonderhandelaar van Buma, het kabinet in gaat. Secondanten Wouter Koolmees (D66) en Carola Schouten (ChristenUnie) worden nagenoeg zeker wel minister. Het speculeren over welke post zij krijgen, duurt waarschijnlijk nog tot vrijdag.