Bagdad opent de strijd tegen de Koerden

Irak

Het Iraakse leger is een offensief begonnen in de regio Kirkuk. Een nieuwe oorlog met de Koerden kondigt zich aan.

Iraakse troepen aan de zuidelijke rand van de Koerdische stad Kirkuk. Foto: Ahmad Al-Rubaye/AFP

Iraakse regeringstroepen en shi’itische milities trouw aan Bagdad zijn maandagochtend vroeg de regio Kirkuk binnengetrokken. Doel is herovering van olie- en militaire installaties op de Koerdische strijdkrachten, de pesh merga. Het is de eerste grootschalige militaire operatie sinds de Koerden op 25 september in een referendum voor onafhankelijkheid stemden.

Vrijdag nog had de Iraakse premier Abadi geruchten over een nakend offensief weggewuifd als ‘fake news’. „Onze strijdkrachten zullen nooit de eigen burgers aanvallen, of het nu Arabieren zijn of Koerden”, aldus Abadi op Twitter. Maandagochtend riep hij de burgers in Kirkuk – eveneens via Twitter – op om samen te werken met de Iraakse strijdkrachten, die de „veiligheid komen herstellen”.

Een confrontatie tussen Irak en de Koerden in Kirkuk lag in de lijn der verwachtingen. De Koerden hebben een historische claim op Kirkuk maar het behoort officieel niet tot de autonome Koerdische Regio. De pesh merga bezetten de stad in 2014, nadat het Iraakse leger op de loop was gegaan voor Islamitische Staat (IS).

Niet veel later begon de Koerdische Regio de olie uit Kirkuk rechtstreeks te verkopen en exporteren via een pijpleiding naar Turkije, dit in weerwil van de afspraken met Bagdad. De olievelden rond Kirkuk zijn goed voor een tiende van de Iraakse olieproduktie.

De situatie was maandag onduidelijk. De Iraakse legerstaf zei verschillende industriële zones te hebben ingenomen, waaronder een gasinstallatie, een raffinaderij, een energiecentrale en de belangrijke K1-legerbasis. Woordvoerders van de Koerdische regering spraken dit tegen. Wel liet de Koerdische veiligheidsraad weten dat Koerdische strijders zeker vijf humvee’s hebben uitgeschakeld van de Hashd al-Shaabi, de voornamelijk shi’itische milities die in 2014 werden opgericht in het kader van de strijd tegen IS.

Beide partijen in het conflict zijn uitgerust met Amerikaanse wapens en voertuigen en zijn getraind door de VS. De vrees bestond altijd dat – als de strijd tegen IS voltooid zou zijn – de onderlinge conflicten in Irak opnieuw de kop zouden opsteken.

De VS smeekten de Koerdische president Barzani af te zien van een referendum over onafhankelijkheid, precies om de strijd tegen IS niet in gevaar te brengen. Maar Barzani zette door: op 25 september koos ruim 90 procent van de Koerden voor afscheiding van Irak .

Lees ook: De reportage van onze correspondent in Erbil: Koerden hoopvol naar de stembus ondanks druk uit Turkije en Iran

Ironisch genoeg was het juist dankzij de strijd tegen IS dat het Iraakse leger en de shi’itische milities een grote troepenaanwezigheid hadden vlakbij Kirkuk. Begin deze maand hebben zij IS verslagen in Hawija, het laatste grote IS-bolwerk in Irak, zo’n 60 kilometer ten zuidwesten van Kirkuk.

Kirkuk zelf – een stad van één miljoen inwoners met een Koerdische meerderheid, maar waar ook veel Arabieren en Turkmenen wonen – staat volgens de laatste berichten nog onder Koerdische controle. Op foto’s en video’s op sociale media is te zien hoe gewapende en ongewapende burgers de toegangswegen tot de stad hebben afgesloten, vastberaden om een Iraaks offensief tegen te houden.

Een open conflict tussen de Koerden en Irak brengt veel mogendheden in een lastig parket. Turkije was fel gekant tegen het Koerdische referendum, en heeft gedreigd met militaire en economische sancties. Maar Turkije verdient ook veel geld aan de export van Koerdische olie, en het moet rekening houden met Rusland dat zwaar geïnvesteerd heeft in de Koerdische pijpleiding naar Turkije.

Washington beschouwt beide partijen als partners in de strijd tegen IS. Maar het weet ook dat partij kiezen tegen Bagdad tot gevolg heeft dat Irak nog meer in de Iraanse invloedsfeer belandt dan nu al het geval is.