‘Laat zelfeuthanasie vooral moeilijk blijven’

‘Humane zelfdoding’

Met uitzondering van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) bestaat bij andere betrokkenen huiver over ‘humane zelfdoding’ zonder tussenkomst van een arts.

NRC 14 oktober 2017

Nederland is de spil van een wereldwijd netwerk dat mensen helpt bij het kopen van euthanatica waarmee zij ‘humane zelfdoding’ kunnen plegen, bleek dit weekend

De Australische ex-arts Philip Nitschke stuurt die beweging aan vanaf een woonboot in Noord-Holland. Zijn Peaceful Pill Handbook, waar de adressen van euthanatica-leveranciers in staan, wordt door zestig Nederlandse ‘levenseindebegeleiders’ aangeraden aan hun cliënten. Ook Nederlanders kopen op die manier, illegaal, euthanatica in het buitenland om hun leven te beëindigen. Ze omzeilen zo de euthanasiewet (2002), die vereist dat zeker twee artsen beoordelen of er sprake is van „ondraaglijk” en „uitzichtloos” lijden. Volgens de laatst bekende cijfers, uit 2015, kiezen jaarlijks zo’n 280 mensen die route.

Voor- en tegenstanders reageren op de ‘schaduwwereld’ in euthanasieland Nederland.

De medisch-ethicus, ex-lid toetsingscommissie euthanasie Theo Boer

„Dat Nederland een spil is in een zelfdodingsnetwerk verbaast me niets. De Australische ex-arts Philip Nitschke en met hem vele anderen loven Nederland om zijn openheid. Maar de keerzijde is dat er een cultuur is ontstaan waarin het recht op zelfdoding en euthanasie een mantra is geworden. Er is geen ondraaglijk, schrijnend lijden of iemand komt wel met de dood op de proppen. Dat stoort mij enorm. Zelf ben ik ook bepaald niet de vrolijkste. Ik heb een omgeving nodig die mij helpt om tegenslagen aan te kunnen.

Maar ik ben ambigu. Er is ook iets positiefs in die poeders: we zadelen de dokter niet langer met die loodzware last op. Autonomie in de jaren negentig was: ‘ik wil dood en de dokter moet dat voor mij regelen’. Autonomie 2.0 is: ‘Wie dood wil, moet dat bij voorkeur ook zelf uitvoeren’. Als dat humaan kan, is dat een groot voordeel.

„Te gemakkelijk moet het niet worden. Wie verhindert dat ik straks stiekem een poedertje door tantes toetje roer? Laat het vooral moeilijk blijven. Een sluiproute is mij nog vele malen liever dan een door de overheid gereguleerde suïcidepraktijk. Ik heb momenteel contact met twee jonge mannen die een diepe doodswens hadden. Bij één van hen, een man, chronisch diepongelukkig, was de euthanasie al afgesproken: vrijdag om 8 uur ’s avonds. Maar iemand uit zijn omgeving schopte stennis en stak er een stokje voor. Drie jaar later is deze man zielsblij dat hij nog leeft en hij geniet van elke dag. Ik denk dat als hij een poedertje had gehad, hij er nu niet meer was.”

De christelijke tegenstander Kees van der Staaij, partijleider SGP

„We zien hier een schaduwwerkelijkheid, een wereld naast onze officiële euthanasiepraktijk. Er is in de politiek de afgelopen jaren lauw en laf gereageerd op kleine stapjes die op dit vlak genomen zijn. De SGP heeft eerder Tweede Kamervragen gesteld over het werk van ‘levenseindebegeleiders’, maar dan wordt gezegd: laten we maar even aankijken wat voor werk zij doen. Dan schep je een klimaat waarin zulke clubs de grenzen gaan opzoeken. Terwijl je je als overheid ook kunt afvragen: wat gebeurt hier nu?

„Er is een cultuur van straffeloosheid rond het helpen bij zelfdoding ontstaan, de grenzen worden steeds verder opgerekt en ik zie weinig normhandhaving. Dat is wat dit artikel voor mij laat zien, en dat vind ik schokkend. Deze autonome zelfmoordroute wordt mede in stand gehouden door de lauwe reactie van de overheid.

„Wat mij betreft komt er nader onderzoek naar wat hier aan de hand is. Ik ga Kamervragen stellen over deze kwestie, maar ik hoop ook op een politiek debat. Willen we wel dat Nederland een mondiale spil is bij de zoektocht naar euthanatica? Wat mij betreft brengt dit schade toe aan kwetsbare personen.

„Autonomie kan er ook toe leiden dat radeloze mensen naar dit soort middelen grijpen. Als je het totaalplaatje ziet, kun je niet volhouden dat er geen gevaar in schuilt. Trek een grens! Het gaat al mis bij het verschijnen van zo’n boek. Wat mij betreft verbieden we net als Australië en Nieuw-Zeeland het Peaceful Pill Handbook.”

De euthanasievoorvechter Agnes Wolbert, directeur NVVE

„Niemand kan nu meer ontkennen dat er mensen zijn die zonder arts zelf hun euthanasie willen regelen. Onze levenseindeconsulenten krijgen vaak telefoontjes van mensen die niet bij een arts terecht kunnen voor euthanasie, omdat ze niet voldoen aan de wettelijke voorwaarden voor euthanasie. Toch zijn er mensen die dan alsnog de wens hebben, en die bij ons informeren naar de mogelijkheden. Wij geven hun informatie, ook over het Peaceful Pill Handbook, waar dus adressen in staan om euthanatica te kopen.

„Wij spreken geen voorkeur uit voor een route: euthanasie via een arts is voor ons net zo waardevol als de ‘autonome route’, maar we laten niemand alleen. We staan iedereen bij, met informatie en morele steun. Wij vinden het niet ideaal dat er in Nederland überhaupt geen legaal ‘laatstewilmiddel’ is, dat zouden we het liefste zien. Mensen worden gedwongen om illegaal in het buitenland middelen aan te schaffen. Voor ons zou het heel logisch zijn als de overheid zou faciliteren dat die middelen dan in ieder geval legaal getest kunnen worden op zuiverheid. Dat zou een hoop ongerustheid wegnemen bij ouderen die op een waardige manier hun eigen levenseinde willen regisseren.”

De artsenfederatie

René Héman, voorzitter KNMG

„Voor artsen is het invoelbaar dat mensen zekerheid en geruststelling willen als het gaat om het eigen levenseinde. De zoektocht naar middelen om hierover te beschikken past in de trend van toenemende autonomie en eigen regie, maar brengt ook risico’s met zich mee. Het gevaar van het laagdrempeliger ter beschikking stellen van dodelijke middelen, is dat deze middelen ook kunnen worden gebruikt door mensen met suïcidale gevoelens, die op een andere manier beter geholpen hadden kunnen worden. Want waar de dood voor de één een autonome keuze is, is het voor een ander de onnodige en tragische uitkomst van een tijdelijke gemoedstoestand. Dit kan leiden tot de onnodige dood van mensen, iets dat de KNMG zeer zou betreuren.”

De ouderenarts

Bert Keizer, werkzaam voor de Levenseindekliniek

„In het artikel beschrijft NRC, tot mijn opluchting, dat het goed mogelijk is om een effectieve overdosis te bemachtigen voor een zachte zelfdoding. Wat mij erg meeviel was de houding van de autoriteiten wanneer je als familielid na het overlijden eerlijk meldt wat er gebeurd is. Het is echt niet zo dat je maar eens moet zien te bewijzen dat je je moeder níét hebt omgebracht. Het importeren van de stof blijft onwettig en nog lastiger is dat je niet weet of het goed spul is. Niemand wil het voor je testen.

„Er is ook een onoplosbaar probleem: wat te denken van de onterechte suïcides van veelal jonge mensen die het gevolg zijn van de beschikbaarheid van deze middelen? Philip Nitschke’s commentaar: ‘Je moet een balans vinden,’ is nogal onhandig. Je kunt niet 250 mooie overlijdensgevallen wegstrepen tegen één hartverscheurende zelfdoding.”