Radicaal zonder opgestoken vingertje

Door zijn eruditie en humor was Glen Newey (1961-2017) in Leiden een populaire professor in de politieke filosofie.

Politiek filosoof Glen Newey wilde anderen niet opleggen wat ze moesten denken.

Voor zijn filosofiestudenten organiseerde Glen Newey borrels, diners en een pubquiz. In de kelder van een Leids café braken we ons het hoofd over vragen als: welke filosoof overleed door het vullen van een kalkoen met sneeuw? (Francis Bacon) Bij een college over de Franse filosofie Michel Foucault bleef Newey ooit een uur weg, om te kijken hoe wij zouden omgaan met de afwezigheid van een disciplinerende macht.

Hoogleraar politieke filosofie Glen Newey was de breed ontwikkelde intellectueel die je als student ooit hoopte te zijn. Hij sprak over de prestaties van zijn favoriete voetbalclub Arsenal, maar ook met veel plezier over epistemologie. Hij publiceerde essays over cultuur en film. Voor Foreign Policy schreef hij over Britse en Belgische politiek. Hij had net een boek afgerond en werkte aan drie andere boeken. Zijn wekelijkse blogs voor de London Review of Books waren vaak komisch en altijd scherpzinnig.

„Newey had de kwaliteit om grappig te zijn, zonder de grip op de ernst van het onderwerp te verliezen”, zegt Enzo Rossi, als politiek filosoof verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. „Hij had een theatrale aanwezigheid, terwijl hij serieus bleef over de onderwerpen.” Oud-student Alexander ten Cate: „Hij stootte zich eens tegen een lesbord en bood het bord zijn excuses aan. Daarna leidde hij een hilarische discussie of je je excuses kunt aanbieden aan objecten.”

Glen Newey werd geboren op het Engelse eiland Jersey in een arbeidersgezin. „Hij was de eerste in onze familie die naar de universiteit ging”, zegt zijn broer Adam. „Het was opwaartse mobiliteit door onderwijs, zoals bij zovelen in Groot-Brittannië in de tweede helft van de twintigste eeuw.” Newey studeerde geschiedenis in Cambridge. Na enkele jaren als docent op een middelbare school, promoveerde hij in de filosofie in York. Dat was het begin van een lange, productieve academische carrière. Na aanstellingen in onder meer Brussel en Helsinki werkte hij sinds 2014 aan de Universiteit Leiden.

Zijn politieke denken reflecteerde zijn stijl als docent: sceptisch tegenover elke vorm van autoriteit, scherpzinnig articulerend over elk argument, ongeduldig over conventies. Collega Tim Meijers: „Conventies vond hij maar moralistische manieren om mensen te beïnvloeden.” In de London Review of Books beschreef hij eens hoe de Britse monarchie moet moderniseren, maar door het verliezen van haar grandeur even nuttig zou worden als een string condoom. De ophef om die vergelijking deed hem weinig; vrije meningsuiting ging voor hem ver.

Newey bekritiseerde ook de liberaal-democratische samenleving, hij vond dat die door een gebrek aan realiteitszin te veel normen oplegde aan mensen. Hij wilde anderen niet opleggen wat ze moesten denken, hekelde ideologieën en regels die dat wel deden. Meijers: „Newey was een politieke radicaal, zonder het opgestoken vingertje.”

Door die opstelling kon hij botsen met anderen. Opleidingsdirecteur Jan Sleutels: „Als dingen niet goed gingen, dan zei hij dat ook.” Collega Dorota Mokrosinska: „Hij kwam op voor ons als collega’s, soms op een harde manier.” Langlopende conflicten waren er niet, zeggen zij, omdat Newey ook zachtaardig was in de omgang.

Privé was zo’n conflict er wel. „Zijn relatie met zijn vrouw eindigde erg bitter”, zegt broer Adam. „Glen mocht van haar zijn zoon (nu 14) en dochter (18) een tijd lang niet zien.” Sleutels: „Als hij de kans had zijn dochter vijftien minuten te zien pianospelen, dan sprong hij in het vliegtuig naar Engeland.” Mede door de conflictueuze scheiding waren de eerste jaren in Nederland soms chaotisch en eenzaam.

Het laatste half jaar bloeide Newey op, zegt Sleutels. „Hij zag zijn kinderen vaker en voelde zich op zijn gemak in Nederland.” Broer Adam: „Hij had eindelijk een thuis gevonden.” Op vrijdagmiddag 29 september vertrok hij in outdoorkleding van de faculteit naar Dordrecht. Daar had hij een boot gekocht die hij wilde opknappen om met zijn zoon te gaan vissen.

Onderweg naar zijn woonplaats Amsterdam meerde hij aan in Capelle. ’s Nachts, ergens tussen een en twee, vloog de boot door een reeks gasexplosies in brand. Newey werd door de politie zwaargewond uit het water gehaald, vroeg nog naar de naam van zijn redder, en overleed later die dag in het ziekenhuis.