Ook in de wieg van de revolutie keren Venezolanen zich tegen Caracas

Venezuela

Bij de regionale verkiezingen van zondag kan Venezuela een signaal afgeven tegen de zittende regering. Zelfs in Barinas, het machtsbolwerk van de familie van wijlen Hugo Chávez, kan de oppositie winnen.

Argenis Chávez (midden), broer van de voormalige president van Venezuela Hugo Chávez, begin oktober op campagne in Barinas. Foto Ricardo Moraes/Reuters

Bij iedere zin die gouverneur Argenis Chávez (59) uitroept naar de menigte in het volle stadion in Barinas, zwaait hij uitbundig met zijn armen om zijn woorden kracht bij te zetten. Zijn drukke bewegingen, het bezwete rode shirt, de lange uithalen van zijn stem tegen het einde van iedere zin: het doet allemaal denken aan de bekende speeches uit de hoogtijdagen van de in 2013 overleden Venezolaanse leider Hugo Chávez Frías, de oudere, wereldberoemde broer van Argenis. „Laten we de droom van mijn broer Hugo Chávez waarmaken, hij wilde dat iedere Venezolaan een huis zou krijgen. Stem op mij en iedereen krijgt een huis!”

Meer dan tienduizend in het rood geklede Venezolanen gillen en zwaaien uitbundig met vlaggen. „Viva la revolución!”, galmt het door het stadion. Vuurwerk barst los en mensen juichen als de lucht boven het stadion oplicht.

Ignacio Ortiz is met zijn dochter María en twee kleinkinderen naar deze afsluiting van de verkiezingscampagne van de socialistische partij gekomen. „Er zijn gelijkenissen, het zijn broers, maar het charisma en de intelligentie van ‘El Comandante’ heeft niemand, hij is onvervangbaar”, zegt Ortiz. De zeventiger is naar eigen zeggen een echte chavista, een aanhanger van de oud-president en diens zogeheten Bolivariaanse revolutie, waarmee Chávez tussen 1999 en 2013 Venezuela wilde omvormen tot een socialistische heilstaat.

Laten we de droom van mijn broer Hugo Chávez waarmaken.

Aan de vooravond van regionale verkiezingen, zondag, staat de politieke erfenis van Chávez echter onder grote druk. Venezuela beschikt over de grootste bewezen oliereserves ter wereld, maar verkeert al jaren in de meest dramatische economische en politieke crisis uit zijn recente geschiedenis. Onder Chávez stroomden de oliedollars nog binnen. De linkse leider bouwde ziekenhuizen, scholen en woningen voor de armen.

De laatste jaren is het Zuid-Amerikaanse land langzaam – maar zeker – ingestort. Door het kelderen van de olieprijzen, economisch wanbeleid, grove repressie en de endemische corruptie voltrekt zich een ware humanitaire ramp. Bij protesten vielen sinds april al zeker 160 doden. Uit het land is een gestage vluchtelingenstroom op gang gekomen. Venezuela is onleefbaar geworden. En een groeiend probleem voor de regio.

Venezolanen sterven letterlijk van de honger of door slechte gezondheidszorg. Er zijn nauwelijks medicijnen te krijgen, er is een chronische schaarste aan vrijwel alle eerste levensbehoeften. Producten die er wél zijn, zijn door de hyperinflatie nauwelijks te betalen. Intussen is er een tekort aan contant geld omdat de regering het drukken van bankbiljetten niet kan betalen, en staan er lange rijen voor pinautomaten en banken.

Bolwerk van de familie Chávez

In de deelstaat Barinas – waar Chávez in 1954 werd geboren en waar zijn familie nog altijd woont – staat La cuna de la Revolución Bolivariana, de wieg van de Bolivariaanse revolutie, zeggen de inwoners hier trots. De familie Chávez heeft een lange traditie van invloed en macht in deze streek aan de voet van het Andesgebergte. Vader Chávez was lange tijd gouverneur van Barinas, Hugo werd president en verschillende broers waren minister, burgemeester en gouverneur, zoals Adán Chávez en Argenis Chávez.

Toch is de kans groot dat er zondag in Barinas een eind komt aan het jarenlange machtsimperium van de familie Chávez. Veel Venezolanen zijn de regering van president Nicolás Maduro, die Chávez na diens dood opvolgde, meer dan zat en willen verandering.

„Het lukt niet meer om hier te overleven, kijk hoeveel mensen wegtrekken naar het grensgebied met Colombia, terwijl dit het paradijs was en er vroeger juist hier Colombianen kwamen voor werk”, zegt Pepe Antonio, die vanaf zijn garage toekijkt hoe het stadion leegstroomt. „Vroeger stemde ik op Chávez, maar ik zie als enige oplossing dat er zo snel mogelijk nieuwe mensen aan de macht komen, zodat dit land weer opbloeit.”

Het lukt niet meer om hier te overleven.

Bij de laatste deelstaatverkiezingen in 2012, een half jaar voor Chávez’ dood, won de regering in 20 van de 23 deelstaten. De oppositie hoopt nu in zeker 15 staten te winnen. Venezolanen hebben echter weinig vertrouwen in de Nationale Kiesraad. Dat heeft te maken met de fraude en de gang van zaken rondom de grondwetgevende vergadering, die Maduro liet oprichten om het door de – sterk verdeelde – oppositie gedomineerde parlement buitenspel te zetten.

De betogingen zijn de laatste maanden ook verminderd, er heerst een gevoel van uitzichtloosheid in het land. Politiek analist Oswaldo Ramírez: „Dit zijn toch zeer belangrijke verkiezingen, want het is een krachtmeting voor de oppositie. Tegelijkertijd wil de regering ook aan de buitenwereld laten zien: kijk, wij zijn geen dictatuur, want we laten verkiezingen toe.”

Rivaal en oppositiekandidaat Freddy Superlano denkt dat hij Argenis Chávez in Barinas makkelijk kan verslaan en minstens 65 procent van de stemmen binnen zal slepen. „De familie, kinderen, neven en nichten van oud-president Chávez hebben zich verrijkt en zich grote stukken grond toegeëigend in deze deelstaat, terwijl de bevolking crepeert van de honger”, zegt hij. De imposante Venezolaan, die in campagneliedjes onder meer wordt bejubeld om zijn populariteit bij vrouwen, stelt boos: „Barinas was rijk aan grote landgoederen. Maar Chávez heeft alles genationaliseerd. De productie is gestopt, onze deelstaat is, net als de rest van Venezuela, kapotgemaakt.”

Dit zijn toch zeer belangrijke verkiezingen, want het is een krachtmeting voor de oppositie.

De groepjes uitgemergelde koeien langs de weg naar het stadje Sabaneta, waar de werkelijke wieg van Chávez stond, illustreren de sombere werkelijkheid van deze vruchtbare streek.

Hier floreerden ooit veeteelt, landbouw en grootschalige suikerproductie, maar de fabrieken liggen nu stil, de boerderijen zijn verlaten. Er is al weken alleen met grote moeite benzine te vinden, brood is schaars en mensen leven vooral op arepas (gebakken maisbroodjes). Soms is er dagen geen drinkwater.

Chávez is nog overal

Toch wordt in Sabaneta niet graag kwaad gesproken over Chávez. Het kleine stadje, dat door toeristen uit de hele wereld wordt bezocht, is er trots op dat de wortels van de grootste Venezolaan uit de recente geschiedenis hier liggen. „Is uw krant links of rechts?”, vraagt gids Rosaura nadrukkelijk, voordat ze de rondleiding voortzet in het oude woonhuis van Chávez, waar hij als kind opgroeide bij zijn indiaanse oma Rosa Inés.

Plotseling loopt er een spin met de omvang van een koffiemok de voormalige keuken binnen, waar oma Rosa vroeger voor Chávez zijn geliefde toetjes klaarmaakte. „Dit gebeurt vaker. Alsof zijn geest hier nog rondwaart en El Comandante ineens een signaal geeft”, zegt Rosaura, terwijl ze de spin met een bezem doodslaat. Ze kijkt uit naar de verkiezingen van zondag. „Het is ondenkbaar dat er in Sabaneta geen lid van de familie-Chávez aan de macht is. Zover zal het nooit komen”, zegt ze.

Iedere plek in Sabaneta verwijst naar Chávez. De Julián Pino-school, waar hij als kind op zat. Het sportveld, waar hij zich als fanatieke en later nationale honkbalspeler ontwikkelde. Het plein met Chávez’ kolossale standbeeld met opgeheven vuist, of de vele muurschilderingen die de verschillende fases van zijn leven afbeelden.

Er zitten veel rotte appels in de huidige regering.

In het kleine stadje kent iedereen elkaar, en er wonen nog steeds naaste familieleden van Chávez. Nicht Judit Frías woont er met haar 80-jarige moeder, de tante van Hugo Chávez. Judit geeft les in het cultureel centrum, gericht op de Bolivariaanse revolutie. Adrián Frías (67) komt aanrijden op een gammele fiets. Rijk is hij niet geworden van zijn machtige neef, met wie hij opgroeide. „Ik sta achter Maduro, maar om eerlijk te zijn: er zitten veel rotte appels in de huidige regering. Mensen die het niet menen met de revolutie en door de enorme bureaucratie dit land stukmaken”, meent Adrián. „Maar ik blijf een socialist en zal altijd achter mijn neef, de commandant, blijven staan. Kracht zit in ons bloed, wij blijven altijd sterk.”

‘Kracht’ is ook de slogan waarmee Argenis de verkiezingen probeert te winnen. „Argenis, la fuerza de Chávez”, de kracht van Chávez, staat er op billboards langs de weg naar Barinas. Maar bij de afsluitingscampagne van oppositiekandidaat Freddy Superlano, midden in het centrum van Barinas, is het zichtbaar drukker dan de dag ervoor bij Argenis Chávez in het stadion.

M.m.v. Jesús Alfonso Sanoja

In een eerdere versie van dit artikel werd politiek analist Oswaldo Ramirez abusievelijk Oscar Ramirez genoemd.