Cultuur

Interview

Interview

Drone-foto van het gebied rondom forensisch psychiatrische kliniek Altrecht Aventurijn in Den Dolder. De 27-jarige man die is aangehouden in verband met de vermissing van Anne Faber (25) uit Utrecht zat in deze kliniek.

ANP

Ook gedwongen tbs-behandeling kan succes hebben

Jan Hendriks

De ernst van een gepleegd misdrijf hoeft niets te zeggen over een mogelijk succesvolle behandeling, zegt hoogleraar forensische psychiatrie en psychologie Jan Hendriks. Maar veel daders weigeren medewerking.

Dat een zedendelinquent niet wil meewerken aan een behandeling, komt vaak voor. Maar dat een zedendelinquent een delict pleegt dat het slachtoffer vervolgens niet of ternauwernood overleeft, is zeldzaam. Dergelijke delicten worden in Nederland minder dan tien keer per jaar gepleegd. Dat zegt Jan Hendriks, hoogleraar forensische psychiatrie en psychologie aan de Vrije Universiteit. Het is een schatting, want niet alles loopt even slecht af en niet alles komen we te weten.

Hendriks kent Michael P., enige verdachte van betrokkenheid bij de vermissing en dood van Anne Faber, niet. Maar hij heeft veel ervaring met de behandeling van zedendelinquenten in de forensische polikliniek De Waag.

P., zegt hij, „pleegde eerder vier ernstige delicten, was daarbij zeer gewelddadig, toonde achteraf geen spijt maar was juist trots op zijn daden. Behandelaars zien dat als zeer ongunstige ingrediënten.”

P. werd in een psychiatrische kliniek in Den Dolder behandeld maar was geen tbs’er. Hij had geweigerd mee te werken aan een psychiatrische rapportage. Daarmee had hij tbs opgelegd kunnen krijgen en die kan eindeloos worden verlengd. Veel daders weigeren om die reden medewerking.

Bij seksuele delinquenten die ernstige misdrijven begaan, heb je grofweg te maken met twee soorten stoornissen, zegt Hendriks. „De eerste groep heeft een zeer ernstig seksuele afwijking, waardoor ze het prettig vinden om vrouwen te vernederen, te domineren of kapot te maken. Het tweede is een antisociale persoonlijkheidsstoornis waardoor de persoon in kwestie alles wil hebben waar hij zin in heeft, zonder enige verantwoordelijkheid te nemen voor de consequenties.”

Het gevaarlijkst zijn de mensen die beide stoornissen hebben, zegt Hendriks. „Die mensen zou je echt het liefst in een tbs-setting willen vasthouden en behandelen, zodat je de maatschappij tegen hen kunt beschermen.”

Op zich hoeft de ernst van de gepleegde feiten niets te zeggen over een mogelijk succesvolle behandeling, zegt Hendriks. Net als het ook niet nodig is dat de zedendelinquent de behandeling zelf wíl. De meeste van de cliënten die bij De Waag behandeld worden, komen daar niet uit vrije wil. Ze komen omdat behandeling onderdeel van hun straf is. Als ze het niet zouden doen, dan zitten ze langer vast. Hendriks: „Hun motivatie is vaak nihil.”

„En toch kan behandeling goed werken. „Uit overzichtstudies blijkt dat de kans op recidive na behandeling met grofweg eenderde afneemt”, zegt Hendriks. Zelfs bij de groep die een antisociale persoonlijkheidsstoornis combineert met een seksuele afwijking, heeft behandeling zin. Hendriks: „Maar zij zijn wel de lastigste groep. Zij zullen zeer intensief behandeld en goed begeleid moeten worden.”