Nachtfoto’s van de Eiffeltoren zijn illegaal en dit is waarom

In een YouTube-filmpje van vier minuten wordt uitgelegd waarom je ‘s nachts beter geen foto van de toren kunt maken.

Foto Bart Maat/ANP

Het aanzicht van de Eiffeltoren bij nacht trekt jaarlijks duizenden bezoekers aan, die maar wat graag foto’s maken van één van Europa’s bekendste torens. Toch is het publiceren van zo’n foto eigenlijk niet toegestaan. Hoe kan dat?

De makers van het Youtubekanaal ‘Half as Interesting’ weten het antwoord. In dit korte filmpje leggen ze uit waarom beelden van de Eiffeltoren bij nacht illegaal zijn.

Dat je geen foto van de toren met lichten aan mag publiceren, heeft te maken met het Franse auteursrecht. Het auteursrecht is voor bijna alle landen in de Europese Unie hetzelfde geregeld: zeventig jaar na de dood van een auteur, schrijver of architect mag een ontwerp pas rechtenvrij gebruikt worden. Om die reden is heel veel klassieke muziek rechtenvrij beschikbaar: de componisten zijn al decennia geleden overleden.

Aangezien gebouwen ook onder het auteursrecht vallen (ze zijn immers door een architect ontworpen), zou je volgens de wet dus in de problemen kunnen komen door bijvoorbeeld van de Erasmusbrug in Rotterdam een foto te maken. Om die reden werd in 2004 in Nederland het ‘recht van panoramavrijheid’ geïntroduceerd. De ‘vrijheid van panorama’ is het recht om zonder toestemming en zonder betaling foto’s te publiceren van kunstwerken en architectuur (met daarop auteursrecht rustend) in het openbaar. Het recht van panoramavrijheid geldt ook in veel andere Europese landen.

Auteursrecht op verlichting

Uitzondering op die regelgeving is Frankrijk: de vrijheid van panorama geldt daar niet om de makers van een gebouw of kunstwerk te beschermen tegen misbruik. Maar hoe zit het dan met de Eiffeltoren? Het auteursrecht van de toren lag bij Gustave Eiffel; de aannemer die de toren niet ontwierp maar wel bouwde. Eiffel overleed in 1923 en dus kwam zijn auteursrecht in 1993 te vervallen.

De verlichting echter, die de toren ‘s nachts om het uur zichtbaar maakt, werd pas in 1985 aan het ontwerp toegevoegd. En aangezien de verlichting op zich als kunstwerk wordt gezien, valt deze dus onder het copyright. Maak je dus een foto van de toren terwijl de gloeilampen op de toren oplichten, dan schend je het Franse auteursrecht.

Vervolging

In 2015 was er even sprake van een mogelijke inperking van de panoramavrijheid: door het Europees Parlement werd toen gekeken of het verbieden van commerciëel beeldgebruik alsnog mogelijk was. Omdat een inperking van het recht van panoramavrijheid verstrekkende gevolgen zou hebben - met vakantiefoto’s op Facebook zou je al risico lopen - werd van het voorstel afgezien.

Ook op andere plekken kun je te maken krijgen met vreemde uitzonderingen op de panoramavrijheid. Volgens de makers van de video is de Eiffeltoren het bekendste Europese voorbeeld, maar niet het enige. Ook de zeemeermin van Kopenhagen en de glazen piramide van het Louvre-museum (ook in Parijs) mogen niet gefotografeerd worden omdat het auteursrecht op beide ontwerpen nog niet is vervallen. Gelukkig is in de praktijk, zo zeggen de makers van het filmpje althans, nog nooit iemand juridisch vervolgd voor het fotograferen van deze trekpleisters.