Column

Lekker knutselen met de belastingen

Het viel iedereen op die er oog voor heeft. Oh, wat is er lekker geknutseld met de centen in dit regeerakkoord. Hier zijn een paar slimmerds aan het werk geweest. PvdA-leider Lodewijk Asscher feliciteerde de nieuwe coalitiepartijen er donderdag mee: „Prachtig werk in de techniek.”

Neem de 5 miljard euro aan lastenverlichting die wij burgers deze kabinetsperiode mogen verwachten. Bij de inkomstenbelasting gaan de tarieven omlaag. In ruil daarvoor wordt de hypotheekrenteaftrek snel afgebouwd. Het klinkt als een revolutionair plan: de hypotheekrenteaftrek verder beperkt. Een heilig huisje van de VVD! Mark Rutte had zichtbaar moeite met deze concessie. Alleen: het plan was er al.

Tijdens de formatie van het vorige kabinet – Rutte II – spraken VVD en PvdA af de hypotheekrenteaftrek verder te verlagen. In ruil daarvoor zouden de belastingtarieven óók dalen. De aftrek daalde tot ongeveer hetzelfde niveau als de nieuwe coalitie van VVD, CDA, D66 en de ChristenUnie nu doet. Met één verschil: VVD en PvdA smeerden die verlaging uit over decennia. Nu gebeurt het binnen vijf jaar.

Dat heeft twee voordelen. Eén: Rutte III kan een belastingstelsel invoeren dat maar twee tarieven kent in plaats van de vier tarieven nu. Die ‘tweetaks’ is een vurige wens van CDA en ChristenUnie; een dergelijk belastingstelsel is meer toegesneden op gezinnen met een kostwinner. Hun achterban. Twee: Rutte III haalt een belastingverlaging die gepland stond voor de verre toekomst naar het nu. Zo kan de coalitie nu cadeaus uitdelen zónder in de verre toekomst de houdbaarheid van de overheidsfinanciën al te veel te laten verslechteren. Over decennia bezien blijft de beperking van de hypotheekrenteaftrek en de verlaging van de tarieven immers grofweg gelijk. De economen van het Centraal Planbureau hadden hem grotendeels al ingeboekt. Nog sterker: op de lange termijn verhoogt dit kabinet de lasten voor gezinnen en bedrijven. Je zou door alle belastingcadeaus van deze week een andere indruk kunnen krijgen.

Ambtenaren weten het: wie de begroting kent, heeft politieke smeerolie in handen. Hoe graag wij ook willen dat politiek gaat over zaken die het hart raken, veel politieke processen gaan uiteindelijk over geld. Wie slimme trucs bedenkt, kan kabinetten smeden.

Een partij die goed kan knutselen met begrotingen is GroenLinks. De partij scoort steevast goed bij de doorrekening van haar verkiezingsprogramma, simpelweg omdat GroenLinks snapt hoe de modellen van het Centraal Planbureau werken.

De partij van Jesse Klaver verzet zich nu met de SP en de PvdA tegen de btw-verhoging die Rutte III doorvoert: het lage tarief van de belasting op boodschappen gaat van 6 naar 9 procent. „Dit kabinet maakt de keuze voor het grote geld en niet voor de gewone mensen,” mailt GroenLinks deze week aan potentiële kiezers. Ik moest meteen aan het verkiezingsprogramma van GroenLinks denken. Daar staat ook een verhoging in van de btw: die op vlees en vis moest stijgen van 6 naar 21 procent. Daarvan kun je zeggen: ja, dat is iets anders. GroenLinks wil ons gedrag veranderen: we moeten minder vlees en vis eten en meer groente. Ik betwijfel of alle burgers dat zo zien – zeg maar gewone mensen die van een karbonaatje houden.

Natuurlijk mag GroenLinks een vleestaks een goed idee vinden. Maar ik vind het een nuttige relativering bij hun protest.

Marike Stellinga is politiek verslaggever en econoom. Ze schrijft elke zaterdag op deze plek over politiek en economie.