Kenia ‘zinkt elke dag dieper weg richting oorlog’

In de aanloop naar verkiezingen eind deze maand in Kenia loopt de spanning hoog op. Vrijdag vielen bij demonstraties twee doden.

Betogers van de oppositie steken autobanden in brand in Kisumu. Foto AP

Op hun honk in Kondele, het getto van de West-Keniaanse stad Kisumu, tossen jongeren stenen van de ene in de andere hand. „Als we geen stenen naar de politie gooien, wordt er niet naar ons geluisterd”, zegt de leider van de groep. „Mmmm, de geur van traangas, dat maakt je pas echt moedig om te vechten”, zegt een ander. „We staan klaar om te strijden tot de dood erop volgt. Raila Odinga moet president van Kenia worden”, zegt hij, verwijzend naar de leider van de oppositie, die zich deze week terugtrok als kandidaat voor de presidentsverkiezingen van 26 oktober, uit protest tegen de samenstelling van de kiescommissie. Met trots laat hij de kogelwond in zijn buik zien die hij opliep bij een demonstratie tegen de regering van Uhuru Kenyatta.

Iedere dag loopt de spanning verderop in dit bolwerk van de Keniaanse oppositie, iedere dag worden de demonstraties gewelddadiger. Vrijdag vielen er zeker twee doden.

Iets verderop staat de oude man David tussen waggelende ganzen te strijken. „Niemand brengt meer zijn kleren, alle winkeltjes moeten sluiten tijdens de betogingen, anders zien ze ons als verraders”, vertelt hij. Het groepje leeftijdsgenoten rond de strijkplank knikt instemmend. „We hebben onze jongeren niet meer onder controle.”

Toch steunen de ouderen de betogers. Het zijn Luo’s, die vinden dat ze al een halve eeuw onderdrukt worden door de Kikuyu’s, de etnische groep waartoe ook president Kenyatta behoort. „Iedere keer stelen ze de verkiezingszege van onze leider Odinga. Dit keer laten we het er niet bij zitten.”

Frustratie Luo’s

De diepe frustratie onder de Luo’s over hun marginalisatie in de Keniaanse politiek gaat terug tot 1969 toen de vader van Uhuru Kenyatta, Jomo Kenyatta, na rellen tegen hem in Kisumu zijn vicepresident ontsloeg. Die vicepresident was Oginga Odinga, vader van Raila Odinga. Sindsdien werd een reeks Luo-politici en andere vooraanstaande personen op mysterieuze wijze vermoord.

De laatste was Chris Musando, de computerexpert van de kiescommissie die een week voor de verkiezingen van 8 augustus werd gemarteld en gedood. Door de moord werd direct vermoed dat de verkiezingen niet eerlijk zouden verlopen.

De Hoge Raad bevestigde dit na de uitslag, door te gelasten dat de verkiezingen over moesten wegens grote onregelmatigheden.

In de vertelling van de Luo’s wijst het op een systematische aanval op en achterstelling van hun volk. Ze geloven niet meer in eerlijke verkiezingen want iedere keer wordt hun zege gestolen. Odinga kondigde daarom deze week een boycot aan van de herhaalde verkiezingen.

Lees ook: Verkiezingen in Kenia: ‘Zij daar, zij zijn anders dan wij’

Politieagenten houden de demonstraties in de gaten voor het kantoor van de Independent Electoral and Boundaries Commission (IEBC) in Nairobi. Foto AFP

Terug naar de dictatuur

Maar in de machtsstrijd nu gaat het om veel meer dan de competitie tussen twee stammen of de vete tussen de families Kenyatta en Odinga.

Professor Anyang Nyong’o is gouverneur van Kisumu, een van de 47 regio’s van Kenia. „Politiek op stambasis hoort bij een autocratische bewind”, betoogt hij, „zo speel je Kenianen tegen elkaar uit. Uhuru Kenyatta voert ons terug naar de donkere dagen van de dictatuur onder president Moi.” [1978-2002, red].

Anyang Nyong’o behoort met Raila Odinga tot de groep hervormers die het tegen de voormalige president Daniel arap Moi opnam en in 2010 ervoor zorgde dat er een progressieve grondwet werd aangenomen. Die constitutie leidde tot decentralisatie van het bestuur en tot minder macht voor de president. „De oude garde probeert nu onder leiding van Kenyatta alles wat we toen bereikten terug te draaien en daar moeten we ons met hand en tand tegen verzetten.”

Machtsmisbruik Odinga

Van machtsmisbruik en fraude bij verkiezingen, de slogans van de oppositie tegen de regeringspartij van Uhuru Kenyatta, zijn de politici ook in het bastion van Raila Odinga niet wars. Bij voorverkiezingen binnen de partij werd menig familielid van Odinga de kiezers door de strot geduwd. „Ik ben lid van dezelfde partij als Odinga maar werd in mijn campagnes voor een zetel door zijn medestanders tegengewerkt”, vertelt Caroline Ogot. „Mijn kinderen werden bedreigd en ze gooiden stenen naar mijn auto. Toen heb ik me maar teruggetrokken. Er bestaat geen democratie in de partij van president Kenyatta maar ook niet aan onze kant.”

Toch valt ook zij Raila Odinga niet af. „Hij is een geweldige schaakspeler, hij is een strateeg die weet welk spel hij speelt en we volgen zijn bevelen. Alleen hij kan ons bevrijden van de tirannie van de Kikuyu’s.”

Een politicus van de oppositiepartij National Super Alliance (NASA) reageert op een aanval met traangas op zijn auto door de politie tijdens de demonstratie in Nairobi. Foto Reuters

Machtsspel

Kenia is sinds de introductie van het meerpartijenstelsel in 1991 een stuk vrijer geworden maar het machtsspel vindt nog steeds op ondemocratische wijze plaats. Politici appelleren aan tribale sentimenten en hun aanhangers gaan daarin vrijwel klakkeloos mee. Bij iedere verkiezingen loopt de afkeer van de tribale groepen tegen elkaar op. Bij de frauduleuze stembusgang in 2007 leidde dat tot twee maanden van onlusten met meer dan duizend doden en een half miljoen ontheemden. De situatie nu begint te lijken op die periode: toen moesten er buitenlandse vredesstichters aan te pas komen om de kemphanen tot concessies te dwingen.

‘Er dreigt oorlog’

De politicus Paul Okeya, prominent lid van Odinga’s partij, schudt bedroefd zijn hoofd. „Iedere dag zinken we verder weg, we zijn nu bijna terug in 2007. Er dreigt oorlog in Kenia. Onze leiders helpen zo onze democratie om zeep. Iedere dag worden onze jongeren militanter en ook al zou Odinga op het laatste moment een compromis willen sluiten, dan is het maar de vraag of zijn opgehitste aanhangers zich daaraan houden.”

Okeya maakt zich ook grote zorgen over een snelle neergang van de economie als gevolg van de demonstraties. Bij iedere betoging sluiten winkeliers in Kisumu hun deuren; banken doen nog nauwelijks zaken en de aanvoer van verse groeten stagneert.

Een groep verontruste zakenlui klaagde daarover bij gouverneur Anyang Nyong’o. „Ik weet hoe slecht deze demonstraties uitpakken voor onze economie”, zegt hij, „maar we zitten tussen twee vuren en moeten nu doorgaan met ons verzet tegen Kenyatta.”

Zonder een morele stem in het midden en zonder buitenlandse bemiddelaars stevent Kenia zo af op de afgrond.