Trump zet relatie met Iran op scherp

Nucleaire deal

De Amerikaanse president gaf geen periodieke goedkeuring aan de Iran-deal. Europa waarschuwt voor escalatie.

Trump met First Lady Melania na zijn toespraak over Iran.. Brendan Smialowski/AFP

In een toespraak met agressieve ondertoon heeft de Amerikaanse president Trump vrijdagavond Iran veroordeeld als oorlogszuchtige dictatuur die terroristen ondersteunt, Amerikanen bedreigt en aanzet tot instabiliteit in de regio. Ook kondigde hij nieuwe sancties aan en riep hij het Congres en bondgenoten op om gebreken ter herstellen in het nucleaire akkoord dat Iran sloot met de wereldgemeenschap. Mocht dat niet lukken, dan wil Trump de Iran-deal opzeggen.

„Ik kondig vandaag een nieuwe strategie aan evenals een aantal belangrijke stappen om de vijandige acties van het Iraanse regime te beantwoorden en te garanderen dat Iran nooit – en ik bedoel nooit – een kernwapen zal bemachtigen”, aldus Trump. „We zullen niet voortgaan op een weg die eindigt in meer geweld, meer chaos en een nucleair wapen voor Iran.”

We zullen niet voortgaan op een weg die eindigt in meer geweld, meer chaos en een nucleair wapen voor Iran

De nieuwe sancties zijn onder andere gericht tegen de Iraanse Revolutionaire Garde die Trump een terroristische organisatie noemde.

De Iraanse president Hassan Rohani reageerde met een tv-toespraak waarin hij onderstreepte dat Iran nooit zal buigen voor internationale druk en de Revolutionaire Garde verdedigde. Hij wees er ook op dat de nucleaire deal een overeenkomst is die niet door één land kan worden opgezegd en dat er ook geen nieuwe bepalingen aan de overeenkomst toegevoegd kunnen worden.

Na jaren onderhandelen accepteerde Iran in 2015 vergaande restricties op nucleaire activiteiten in ruil voor opschorting van Amerikaanse en internationale sancties. Trump heeft de overeenkomst altijd gehekeld als de slechtste deal die VS ooit hebben gesloten. Vrijdag wees hij er onder meer op dat de restricties binnen enkele jaren vervallen.

Onder Amerikaanse wetgeving moet de president elke 90 dagen beoordelen of Iran zich aan de afspraken houdt. Vrijdag onthield Trump zijn periodieke goedkeuring. De internationale afspraak blijft daarmee voorlopig overeind. Het Congres heeft nu 60 dagen de tijd om te beslissen of de sancties opnieuw van kracht moeten worden. Dat zou tot een pittige confrontatie met Iran kunnen leiden en tot fricties met de VS en zijn bondgenoten, onder meer in Europa.

Trumps eigen militaire adviseurs en inspecteurs van het Internationaal Atoom en Energie Agentschap (IAEA) hebben herhaaldelijk verklaard dat Iran zich wél aan de afspraken houdt. Trump zei vrijdag dat hij zich deze keer van goedkeuring onthoudt omdat Iran zich niet houdt aan de geest van de overeenkomst. Hij wees onder meer op de ontwikkeling van ballistische raketten door Iran. Ook zou bij twee inspecties zijn gebleken dat Iran te hoge voorraden zwaar water aanhield en zouden inspecteurs zijn geïntimideerd.

Trump gaat met zijn aanpak in tegen de mening van de grootmachten China en Rusland en negeert pleidooien van zijn belangrijkste Europese partners – het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland.

De leiders van deze landen waarschuwden de VS vrijdagavond geen maatregelen te nemen die de overeenkomst in gevaar zal brengen, zoals het instellen van sancties. De Europeanen zeiden wel dat ze de Amerikaanse zorgen over het Iraanse raketprogramma delen en met Washington willen samenwerken om die gevaren het hoofd te bieden.

De Russische onderminister voor Buitenlandse Zaken noemde de toespraak van Trump „zeer verontrustend”. De Israëlische prermier Netanyahu feliciteerde Trump met zijn „moedige besluit”.