Trump geeft geen goedkeuring voor Iran-deal

De president zegt het verdrag echter nog niet op. Hij stelde ook nieuwe sancties in tegen Teheran.

Foto Kevin Lamarque/Reuters

De Amerikaanse president Donald Trump heeft officieel de aanval geopend op het internationale akkoord over het nucleaire programma van Iran. Niet door de deal op te zeggen of nieuwe onderhandelingen te eisen, zoals werd verwacht. Maar wel door nieuwe sancties in te stellen tegen Teheran en geen tijdelijke goedkeuring aan het akkoord te geven. Trump maakte dat vrijdagavond bekend in het Witte Huis.

Trump moet het Congres elke negentig dagen laten weten of Iran zich nog aan het akkoord houdt en of het land een bedreiging is voor de Verenigde Staten. Tot twee keer toe zei Trump het Congres dat alles in orde was. Maar zondag gaat hij dat niet doen, kondigde de president aan.

Iran houdt zich aan de nucleaire afspraken, maar doet volgens Trump op andere gebieden zaken die niet in de geest van het akkoord passen. Hij doelde op het Iraanse raketprogramma en de steun van Teheran aan de Syrische president Assad en de Hezbollah-beweging in Libanon. Daarom kan Trump niet langer zijn goedkeuring aan het akkoord geven, zegt hij:

“We kunnen niet doorgaan op dit pad richting meer geweld, terreur en met het vooruitzicht van Irans nucleaire doorbraak.”

Fouten in verdrag

Na een negatief advies van Trump moet het Congres beslissen of het weer sancties gaat instellen tegen Iran. Dat zou definitief een streep zetten door de deal. Voorlopig is dat nog niet de bedoeling van Trump. Wel wil hij dat de fouten die volgens hem in het verdrag zitten, worden gladgestreken. Hij heeft vooral zorgen over de duur van de beperkingen aan Irans nucleaire programma - die lopen tussen 2025 en 2030, en dat vindt Trump te kort:

“Het is slechts een korte en tijdelijke vertraging van Irans nucleaire ambities. Wat hebben we daaraan?”

Het Congres moet nu proberen de fouten in de deal te corrigeren. Maar als dat niet gebeurt, valt alsnog het doek voor het verdrag, zegt Trump:

“Ik kan de overeenkomst als president elk moment opzeggen. [...] Het is zoals met Noord-Korea: hoe langer we het probleem negeren, hoe erger het wordt.”

Trump kondigde ook stevige sancties aan tegen de Revolutionaire Garde, het islamitische elitekorps binnen de Iraanse strijdkrachten. Volgens de president is de Garde het “persoonlijke terreurkorps” van de regering in Teheran.

Iran blijft deal steunen

Iran blijft zich voorlopig inzetten om de nucleaire deal te steunen. Dat verklaarde de Iraanse president Hassan Rohani vrijdag als reactie op de bekendmakingen van Trump, aldus persbureau Reuters. Ook gaat het land door met het uitbreiden van het raketprogramma. Tijdens een toespraak die live op de staatstelevisie werd uitgezonden zei Rohani dat de toespraak van Trump vol “beschuldigingen en beledigingen” tegen Iraniërs zat. Hij zei:

“Iran zal nooit bezwijken onder buitenlandse druk. Iran en de nucleaire deal zijn sterker dan ooit. De Revolutionaire Garde gaat door met het bestrijden van terroristen in de regio.”

Eerder op de dag, toen de inhoud van Trumps speech al grotendeels was gelekt, zinspeelde Iran op eigen tegenmaatregelen. “Iran zal krachtig reageren op iedere actie tegen zijn strijdkrachten, waaronder de Revolutionaire Garde”, zei een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Twaalf jaar onderhandelen

De Iran-deal kwam in 2015 na twaalf jaar onderhandelen tot stand. De VS, Groot-Brittannië, Duitsland, Rusland, China en Frankrijk spraken toen met Iran af dat de islamitische republiek zijn productie van verrijkt uranium drastisch zou beperken, zodat een Iraans kernwapen niet meer tot de mogelijkheden zou behoren. In ruil daarvoor zouden de andere partijen hun economische sancties jegens Iran opheffen.

Trump heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij het Iran-akkoord “de slechtste deal die de VS ooit gesloten hebben” vindt. Vorige maand herhaalde hij die slogan nog eens tijdens zijn toespraak op de algemene vergadering van de Verenigde Naties.

Lees dit stuk dat NRC schreef toen Trump nog in de race was voor de Republikeinse nominatie: Trump gaat tekeer tegen Iran-deal

De Amerikaanse president ziet in Iran geen betrouwbare partner. In Trumps ogen plukt Iran de economische vruchten van het opheffen van de sancties, terwijl Teheran niet daadwerkelijk zijn ambities om een kernmacht te worden bij het vuil heeft gezet.

Tegenover Trump staan de voorstanders van het akkoord. Zij stellen dat het er in elk geval voor zorgt dat Iran niet op korte termijn een kernwapen kan ontwikkelen. Bovendien houdt Iran zich aan de afspraken. Het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA), dat toezicht houdt op de deal, concludeerde tot nu toe uit zijn inspecties dat Iran het verdrag netjes naleeft.

Netanyahu blij met aankondiging Trump

Na afloop van Trumps toespraak liet de Israëlische premier Benjamin Netanyahu weten blij te zijn met Trumps aankondiging. Volgens Netanyahu ligt er nu een kans “het slechte verdrag te repareren”. EU-buitenlandcoördinator Federica Mogherini dat het niet aan de VS alleen is om de Iran-deal op te zeggen. Ze benadrukte het belang van een “gezamenlijk proces” om de afspraken in stand te houden.

De Duitse regering verklaarde al eerder op vrijdag, nadat de inhoud van Trumps speech was gelekt, dat het de deal hoe dan ook overeind wil houden. “Wij willen deze internationale samenwerking graag voortzetten. Als een belangrijk land als de VS een andere conclusie trekt [...] zullen wij en de andere partners nog harder onze best doen om ons verband te behouden”, zei een regeringswoordvoerder volgens persbureau Reuters.

Ook de Franse president Emanuel Macron heeft tegen de Iraanse president Hassan Rohani gezegd dat de beslissing van de VS niet het einde van de nucleaire deal betekent. De Franse minister van Buitenlandse Zaken zal binnenkort naar Iran afreizen, aldus Macron.

Een woordvoerder van de Russische president Vladimir Poetin sprak volgens Reuters vrijdagmiddag van “extreem negatieve gevolgen” als de VS zich terugtrekken uit het Iran-akkoord. “Dat zou zeker weten een beschadiging zijn voor de sfeer van voorspelbaarheid, veiligheid, stabiliteit en non-proliferatie in de wereld.”

De Iran-deal is niet het enige grote internationale verdrag waar Trump zich tegen afzet. Eerder maakte de president bekend dat de VS zich gaan terugtrekken uit het klimaatakkoord van Parijs. Of dat daadwerkelijk gaat gebeuren, is nog onduidelijk. Trump is ook een verklaard tegenstander van het handelsverdrag NAFTA, tussen de VS, Canada en Mexico.